Beyond Selassie & Garvey: Patrice Lumumba

Op 17 januari 1961 werd Patrice Lumumba, de jonge premier van de nieuwe Congolese republiek, op laffe wijze vermoord in de brousse van Katanga, en dit amper zes maanden nadat de voormalige Belgische kolonie haar onafhankelijkheid had verworven. De moord werd, zoals later met zekerheid zou blijken, gepleegd met het medeweten en de medeplichtigheid van de Belgische en Amerikaanse autoriteiten.


De moord betekende het begin van een harde repressie tegen de bevolking. De verdrukking van diezelfde arbeiders en boeren die via hun strijd de onafhankelijkheid van Belgisch Congo hadden afgedwongen. De dood van Lumumba betekende eveneens de aanzet tot de dictatuur van Mobutu Sese Seko die, als president en met de oogluikende steun van het westen, 35 jaar lang in Congo de plak mocht zwaaien. Voor wie zich in de biografie van Patrice Lumumba wil verdiepen is er meer dan voldoende literatuur voorhanden, wat ons betreft is 'De moord op Lumumba: Kroniek van een aangekondigde dood' zeker een aanrader.

De Franstalige biografische film 'Lumumba' uit 2000, in een regie van Raoul Peck, een Frans, Duits, Belgisch, Haïtiaanse coproductie is alvast ook het bekijken waard. De prent verhaalt de opkomst en ondergang van Patrice Lumumba en speelt zich af in de maanden voor en na de onafhankelijkheid van Congo. De film ontving destijds positieve recensies en won verschillende prijzen op het American Black Film Festival, van de Political Film Society en op het Panafrican Film and Television Festival van Ouagadougou.

De dag van vandaag, wordt de stem van Lumumba, als held van de onafhankelijkheidsstrijd in Congo, door heel wat Afrikanen nog steeds gehoord. De Afrikaanse strijd draait niet langer om onafhankelijkheid dan wel om zelfbeschikking zonder inmenging en winstbejag van multinationals en/of van de voormalige koloniale mogendheden. In die zin blijft de onwankelbare verbetenheid die Lumumba als jonge premier vertoonde voor velen een inspiratiebron; een vastberadenheid die hem uiteindelijk het leven zou kosten.

Op termijn zal de eigen, eervolle en waardige geschiedenis van het Afrikaanse continent herschreven moeten worden. Een totaal verschillend verhaal dan de historische "waarheden" die Brussel, Parijs, Londen of Washington ons reeds decennialang voorschotelen en onderwijzen. Onze focus gaat in dit stuk echter naar de plaats die Patrice Lumumba binnen de reggaemuziek toebedeeld kreeg, naar reggaenummers voor dewelke hij als inspiratiebron diende of waarin hij werd aangehaald.

De oudste muzikale hulde verscheen nog in hetzelfde jaar van de moord in Jamaica, met het ska-nyahbinghi nummer 'Lumumbo' (in plaats van Lumumba), een song van Bunny (Arthur 'Bunny' Robinson) & Skitter (Noel 'Scully' Simms). Bunny & Skitter vormden eén van de allereerste vocal duo's in Jamaica, en hun werk is voor liefhebbers van ska en early reggae zeker het nader onderzoeken waard. Voor 'Lumumbo', een Studio One productie van Clement 'Coxsone' Dodd, verzorgden Count Ossie & The Warrickas de muzikale achtergrond. De songtekst bewijst dat de moord op Lumumba de Jamaicaanse Rasta's niet onverschillig liet: "Brought you news from the Congo-land, and hear what I have to say. They killed Lumumba for... his own plan? And I think it isn't fair? I know that man as a noble man and I think it isn't fair? They killed Lumumba for his own plan and I think it isn't fair!"

Jaren later pikte trombonist Rico Rodriguez voor zijn meesterlijke album 'Man Of Wareika' (Island Records, 1976), 'Lumumbo' op. Dit opmerkelijke instrumentale album van Rico is naar mijn weten ook de enige reggae die, naast de Island release, een jaar later door het gerenommeerde Amerikaanse jazz label Blue Note Records werd uitbracht.

De magie die Hopeton Overton Brown aka. The Scientist, aan de mengtafel weet te creëren is alle reggaeliefhebbers wereldwijd bekend. Tussen de achttien helden die op het album 'International Heroes Dub' van Scientist with The Forces Of Music (Tamoki Wambesi Dove, UK 1989) verdiende Patrice Lumumba eveneens een plaatsje: "We made the album like 30 years ago... We wanted to make a record to show respect, to honour the people who fought the struggle, Lumumba was surely one of them."

Ook het Britse dub ensemble Zion Train achtte Lumumba een compositie waardig. Nooit eerder uitgebracht op één van hun eigen albums, verscheen 'Patrice Lumumba Dub' in 2021 op het benefietalbum 'Star Of Hope' (eigen beheer: "Zion Train have unearthed some unreleased Dubs from the 90s! We are releasing these Dubs as a means to support the Star Of Hope - Africa.")

Uiteraard vinden we ook in de Congolese reggaewereld hommages aan Lumumba terug:

'Lumumba' van Elijah Kalswe verscheen op het gelijknamige album uit 2001 (Survival Recordings): "Jah Rastaman, Congo people … Patrice Lumumba was a true Congo man, Patrice Lumumba was a visionary and a revolutionary. His willing was to seek our country independence, not only on paper but in deed.". Elijah Kalswe vatte zijn muzikale carrière, begin jaren '80 in het voormalige Zaïre aan en vestigde zich later in het Nederlandse Groningen waar hij actief was met zijn bands Rockers Delight en Roots Reggae Team.

In 2016 brachten Mermans Mosengo en Jason Tamban, samen 'Afro Fiesta', op hun album 'Music Is My Ammunation' (Playing For Change Records) het nummer 'Patrice Lumumba': "…The lion roars for a reason… Lumumba was never wrong…". Alhoewel afkomstig uit de Democratische Republiek Congo werkt het duo 'Afro Fiesta' vanuit Zuid-Afrika en hun albums bevatten, met betrekking tot hun moederland, vaak een forse politieke boodschap. In een interview voor de BBC licht zanger Mermans Mosengo het bovenvermelde album kort toe.

Met als inleiding, een deel uit Lumumba's laatste speech: "C'est avec vous que je lutterai pour sauvegarder l'intégrité et l'unité nationale de la République du Congo…", klaagt Kongo Banga, met het nummer 'Leave The Congo' op militante wijze de moord en de gevolgen ervan aan: "Leave the Kongo, move out a Kongo. Nobody talking about 40 millions death, genocide ina Kongo. United Nations, European Community ignore what is going on in the Kongo.". Deze aanklacht tegen de blijvende bemoeienissen vanuit het Westen verscheen eveneens in een Franstalige versie 'Quittez Le Kongo' .

Tot slot plaatste Audax Mundele, die als Congolese student met Burnin' Ash, begin jaren '80, tot de pioniers van de Belgische reggaescene behoorde en nog steeds aan de slag is met een eigen studio in Kinshasa, zeven jaar geleden, het nummer 'Patrice Lumumba A Panafrican Heroe' op Soundcloud: "He was fighting for is own a right, struggling for his own people, when he was taken down by the cops them police, the Babylon get him down. National Hero… African Hero… We got to build the United States of Africa…".

In de 61 jaar die op de moord volgden, leverde de reggaemuziek dus zeker een bescheiden bijdrage om de gedachte aan Patrice Lumumba levend te houden.