Bob Marley 70 & live again

Een paar jaar geleden bezorgde iemand mij een opname van het concert van Bob Marley in Vorst Nationaal op 22 juni 1980. Het was mijn eerste concert in de grootste concertzaal van België. Eerder had ik Steel Pulse gezien in de Roma (Antwerpen) en Capital Letters in de AB. En nu meteen de koning van de reggae, de superster van de muziek die mijn hart had gestolen. Ik had op dat moment nog maar één (vinyl)plaat van Bob Marley & The Wailers, 'Exodus', naast een vijftigtal LP's en een stuk of 30 maxi's vol authentieke roots en dub, import en Engelse releases, 'echte' reggae from yard en de UK. Geloof het of niet, maar het heeft jaren geduurd voor ik een serieuze Bob Marley-collectie in huis had. En zoals de meeste pseudo-puristen wees ik consequent naar de Studio One- en Lee Perry-opnames als de muzikale hoogtepunten uit Bobs carrière, alsof hij bij Island alleen maar commerciële crossover zou gemaakt hebben.

Ik weet intussen wel beter. Hoe ouder ik word, hoe dieper Bob Marley mij raakt en hoe meer ik zijn werk waardeer. Hij heeft reggae verheven tot classic rock, tot het niveau van The Beatles, de Rolling Stones, Led Zeppelin, Queen, of aan de donkere kant van het spectrum James Brown, Sly & The Family Stone en Marvin Gaye. Hij is tot nader order de enige Jamaicaanse artiest die een plaats heeft verworven in die eregalerij der allergrootsten, met alle respect voor Burning Spear, Peter Tosh, The Skatalites en andere roemruchte landgenoten. 34 jaar na zijn dood (11 mei 1981) is Bob Marley nog altijd een van de best verkopende artiesten ter wereld, een legende die nog dagelijks mensen beroert en inspireert.

Aan de ingang bood iemand mij 5000 frank voor mijn ticket. 125 euro: daar kon je toen minstens tien Jamaicaanse importplaten van kopen. Maar ik twijfelde geen moment. Ik wilde Bob Marley zien. Ik drumde met mijn neef naar binnen. "Zou je alsjeblieft niet tegen mijn ouders willen zeggen dat ik sigaretten rook?" vroeg ik hem met nadruk (19 jaar, en ze wisten thuis nog niet dat ik rookte, zelfs geen gewone sigaretten). Mijn eerste spliff had ik pas geconsumeerd na het concert van Capital Letters. "Als jij niet tegen mijn ouders zegt dat ik jointen rook!" kaatste mijn neef de bal terug, en hij verdween in de massa, naar voor.

Ik bleef staan ter hoogte van de mengtafel, ook al omdat het middenplein helemaal was volgelopen. Er was amper plaats om te bewegen.

Dan verschijnt Bob Marley op het podium. Achter hem de illustratie van 'Uprising', zijn laatste studioalbum en ook de naam van deze wereldtoer. Bob is klein, kleiner dan ik dacht, maar hij straalt kracht en warmte uit. "Greetings in the name of His Imperial Majesty, Jah! Rastafari! Ever living…", de begroeting kenden we al van de fameuze live dubbelaar 'Babylon By Bus' maar het is nog wat anders om ze live te zien. En daar komen The Wailers, op het machtige ritme van 'Natural Mystic', mijn favoriete Bob Marley tune, de perfecte opener. Geen plaats om te skanken maar er ontstaat wel een collectieve dansbeweging, een gezamenlijk grooven op de beat, iedereen in dezelfde vibe. We zijn vertrokken voor een memorabel concert, dat weet ik vanaf de eerste noten.

'Positive Vibration', 'Burnin' & Lootin'', 'The Heathen', 'War', 'No Woman No Cry', 'Jamming', 'Exodus', 'Crazy Baldhead', 'Is This Love': het leek alsof Bob Marley & the Wailers alleen maar klassiekers speelden. Nieuw en huiveringwekkend mooi was toen nog 'Redemption Song', eerst Bob solo met gitaar, vanaf de tweede strofe met heel de band, nyahbinghi style. En dan hadden we de tekst nog maar amper begrepen. Ook 'Coming In From The Cold' maakte indruk, met die glasheldere intro. 'Could You Be Loved' kenden we evenmin maar de tune zette Vorst wel in brand. Het is mijn sterkste herinnering aan dat fabuleuze concert van die fabuleuze laatste wereldtournee.

Bob Marley & The Wailers speelden dat jaar alleen in Europa voor meer dan een miljoen toeschouwers, met een record aantal bezoekers (100.000) in het San Siro-stadion van Milaan. Drie maanden later begon de groep aan het Amerikaanse luik van de toer, met concerten in Boston, Providence (Rhode Island) en New York City, waar Madison Square Garden twee keer vol liep voor een driedubbele bill: Bob Marley, Kurtis Blow (de rapper) en The Commodores (van Lionel Richie). 'Could You Be Loved' werd "in heavy rotation" gedraaid op de Amerikaanse radio's. De Amerikaanse markt leek eindelijk klaar voor reggae, de droom van Bob kwam uit.

De dag na die shows in New York gaat Bob Marley joggen in Central Park, in het gezelschap van zijn voormalige manager Danny Simms en zijn vriend Alan 'Skill' Cole, de voetballer die voor zijn vriendschap en loyaliteit bedankt werd met de rechten op enkele songs van Marley. Plots stuikt Bob in elkaar. Hij wordt in allerijl naar het hotel gebracht. Hoe kon dit gebeuren? Hij, exponent van ital vital, de man die zijn lichaam beschouwt als een tempel, die zo gezond mogelijk probeert te eten en te leven? Het was de kanker die hem trof, de kanker die hij nooit had willen laten behandelen en die zijn oorsprong vond in een ordinaire teenblessure. Maar dat wist Bob nog niet.

Even wordt overwogen om de show in het Stanley Theatre in Pittsburgh op de 23ste te annuleren maar Bob Marley wil zijn fans en muzikanten niet in de steek laten. Met zijn laatste krachten levert hij alsnog een ijzersterke show af, zoals hij dat altijd heeft gedaan en zoals het publiek dat ook van hem verwacht. Dat gedenkwaardige laatste concert heeft Universal (het moederbedrijf van Island Records) enkele jaren geleden uitgebracht in een luxueuze box met twee cd's en drie (hoogwaardige) vinylplaten. Ik heb dus twee opnames van die Uprising-toer, de bootleg van Vorst (een onschatbaar persoonlijk souvenir) en de release van Universal.

Maar hoe sterk ook de herinnering, de power en de mystic die Bob in zijn laatste levensjaar nog uitdroeg, zijn dat allerminst de beste live albums van Bob Marley & The Wailers.

1. De beste: Live at the Roxy

Er is één (dubbele) liveplaat die mij tot tranen toe beroerde toen ik ze voor het eerst hoorde: 'Live At The Roxy', opgenomen op 26 mei 1976 in Hollywood, California. Het was het jaar waarin het toonaangevende muziekblad Rolling Stone Bob Marley & The Wailers uitriep tot band van het jaar maar ook waarin Bob het slachtoffer zou worden van een aanslag. Ik denk dat hij nooit meer zo sterk is geweest als toen en daarvan is dit album het overtuigende bewijs. Naast de Barrett-broers en de I-Threes horen we hier ook Earl 'Chinna' Smith op gitaar, Alvin Seeco Patterson (percussie), Tyrone Downie (toetsen) en de Amerikaan Donald Kinsey (gitaar). Op het eerste schijfje: tien klassiekers (zijn ze dat niet allemaal?) in een stomende uitvoering. Maar het is in de bisnummers, op de tweede cd, dat de mystic zich echt openbaart. Eerst 'Positive Vibration' en dan bijna 25 (!) minuten lang 'Get Up Stand Up' dat overgaat in 'No More Trouble' en 'War'. Het is wat mij betreft de beste live reggae die ooit officieel is uitgebracht, in 2003 pas. The Gong at the Roxy: check it out!

2. De meest succesvolle: 'Live!'

Het album van de doorbraak, vooral omdat de wereldhit 'No Woman No Cry' erop stond. Opgenomen op 18 en 19 juli 1975 in het Lyceum Theatre in Londen, in de klassieke bezetting, zonder Chinna Smith, met Al Anderson op leadgitaar. Een van de weinige platen van Bob Marley die goud werd in de VS, zij het pas vele tientallen jaren na de oorspronkelijke release. Voor mijn generatie alleszins een mijlpaal in de muziekgeschiedenis, de eerste keer ooit dat we reggae live hoorden spelen.

3. De meeste glorieuze: 'Babylon By Bus'

Alleen al de intro van de opener 'Positive Vibration' ("Greetings in the name of His Majesty, Emperor Haile Selassie...") rechtvaardigt de aankoop van deze plaat. En in het vinyltijdperk ook de prachtige venstertjeshoes natuurlijk. Grotendeels opgenomen in Pavillion de Paris op 25, 26 en 27 juli 1978 tijdens de Kaya-toer. Definitieve registratie van de nu klassieke live combination van 'War' en 'No More Trouble', party time met van 'Punky Reggae Party', 'Jammin'' en 'Lively Up Yourself', en een wereldhit met 'Stir It Up'.

4. Minste live: 'Talkin' Blues'

Eigenlijk een opname voor KSAN radio in San Francisco in 1973, toen The Wailers voor het eerst door Amerika toerden. Hoewel de enige echte Wailer, Bunny, de groep op dat moment al verlaten had. Zijn plaats werd ingenomen door de grote Joe Higgs, ooit de man die The Wailers de beginselen van de muziek had bijgebracht, en introduceerde in de business. Live in de studio, zonder publiek, de songs afgewisseld met fragmenten uit interviews met Bob Marley. Een zeer bijzondere release (1991) met unieke live uitvoeringen van 'Talkin' Blues', 'Walk The Proud Land', 'You Can't Blame The Youth', 'Bend Down Low' en het verder onbekende 'Am-A-Do'.

5. De minste: 'Live Forever' Daar had ik het al over, het laatste concert dat Bob ooit gaf.

6. De nieuwste: 'Bob Marley & The Wailers: Easy Skanking In Boston '78' Nog niet gehoord (release voorzien op 17 februari) maar dit materiaal is afkomstig uit dezelfde toer die 'Babylon By Bus' opleverde. Ik kan me niet voorstellen dat dit album beter is maar er komt naast de cd ook een dvd uit met video footage van iemand met een camera die dichtbij het podium stond. Klinkt een beetje dubieus en de mededeling dat de "gaps" in de beelden "augmented" zijn met animatie is niet echt veelbelovend.

7. De mooiste beelden: 'Uprising Live' De registratie van een concert dat op 13 juli plaatsvond in de Westfalenhalle in Dortmund, en enkele weken later te zien was op de Duitse televisie, in het nu legendarische programma Rockpalast. Betere concertbeelden zijn er nooit gemaakt van Bob, en die uitzending staat tot vandaag in mijn geheugen gegrift. Zaterdagavond, ouders niet thuis en Bob Marley op tv (we hadden maar 1 toestel): dat was toen nog een unieke gebeurtenis. Het laatste concert van deze toer (en van Bob Marley tout court) was in Philadelphia (zie 5).