Hoe de Afro-Amerikanen hun geschiedenis vorm gaven: de voorlopers van rastafari

Dit boek gaat niet over rastafari, en ook niet over Jamaica. De enige verre verwijzing is een korte passage over Marcus Garvey op heteinde. Zijn Universal Negro Improvement Association (UNIA) riep zo rond 1920 niet alleen hoon en weerzin op bij de blanke Amerikanen maar ook bij zwarte intellectuelen als W.E.B. Du Bois, die zich vrolijk maakten over de ceremoniële kledij van Garvey en zijn getrouwen, en over de religieuze processies met begeleidende muziek, die vergeleken werden met komische opera's. 'But Garvey knew better than they the power of the narrative that linked African Americans to a ceremonial lineage,' schrijft Maffly-Kipp.

Met die 'ceremoniële afkomst' bedoelt ze de geleidelijke vermenging van mondelinge Afrikaanse overleveringen en de bijbelse verhalen die de slaven in Amerika te horen kregen, met name in de kerk. Daar werden ze, één keer in de week, met rust gelaten door hun masters. Daar konden ze zingen en dansen, roepen en schreeuwen, reasonen en luisteren naar de leringen van de dominee. De belangrijkste geloofsgemeenschappen voor de zwarten waren de African Methodist Episcopal Church (AME) en de African Methodist Episcopal Zion Church (AMEZ), die in navolging van de blanke kerken ook een heel netwerk van organisaties uitbouwden: uitgeverij, scholen, armensteun…

Het was daar, tijdens die uitgelaten kerkdiensten, dat de dominees hun volgelingen vertelden over een grote Afrikaanse beschaving, over zwarte farao's in het oude Egypte, en over de bevrijding van de kinderen van Israel. De methodist Daniel Coker schreef al in 1810 een geschiedenis van de Afrikaanse kerken in de VS en noemde de Afro-Amerikanen in navolging van Petrus 'een uitverkoren generatie en koninklijke priesterorde, een heilige natie.' Anderen legden de link met de Babylonische ballingschap, zoals veel later ook The Melodians dat zouden doen in 'Rivers of Babylon'. Ook in de eerste Afro-Amerikaanse loges werd dat grotendeels bijbelse verhaal enthousiast verkondigd. Volgens de zwarte nationalist en vrijmetselaar Martin Delany bestond er zelfs al een 'mysterious and beautiful order' voor de tijd van Mozes: 'Being a people of high order of intellect, and subject to erudite and profound thought, the Egyptians and Ethiopians were the first who came to the conclusion that man was created in the similitude of God.'

De oprichter van de Boston Lodge Prince Hall beriep zich dan weer consequent op Psalm 68, vers 31, een tekst die alle Afrikaanse protestanten uit het hoofd kenden en hen telkens weer werd ingeprent: 'Princes shall come out of Egypt and Aethiopia shall stretch forth her hands unto Me.' Ik heb de zin eind jaren '70 voor het eerst gehoord – het was de titel van een prachtige LP van Mighty Threes. Zowel in de Engelse als in de Nederlandse bijbelvertaling is de naam Ethiopië al enige tijd geschrapt, en werd de oorspronkelijke betekenis (uit de St. James versie) gewijzigd. Of herkent u die zin nog in deze passage? 'Laten de gezanten uit Egypte zich aandienen, de Nubiërs met geschenken zich haasten naar God.' Ook de kerk heeft de andere kant van de geschiedenis door de eeuwen heen langzaam versluierd. Het is al een wonder dat de Afro-Amerikanen hun ontstaansgeschiedenis in de voorbije eeuwen nog deftig konden reconstrueren, ook al beriepen ze zich daarvoor op een boek dat hen door de blanke slavendrijvers geschonken werd. Het enige boek.

Die sacrale band zorgde er ook voor dat de zwarten Amerika aanvankelijk beschouwden als het Beloofde Land, precies zoals de Europese kolonisten dat hadden gedaan. De slavernij was de laatste zware beproeving voor de Afrikanen, zo heette het. Daarna wachtten hen vrijheid, rechtvaardigheid en geluk, in harmonie met alle andere rassen, zoals God het bedoeld had. One blood, one love. Maar toen bleek dat het lot van de zwarten er na de afschaffing van de slavenhandel (en later ook van de slavernij zelf) niet op verbeterden, richtten hun ogen zich op andere oorden. Haïti bijvoorbeeld, de eerste onafhankelijke zwarte staat in de Amerika's, en daarna Liberia, het eerste onafhankelijke land in het koloniale Afrika en het toevluchtsoord van de eerste Afrikanen die daadwerkelijk repatrieerden naar het zwarte continent. Ethiopië bleef al die tijd een magische betekenis hebben, niet alleen als de tweede naam van het hele continent maar ook als het land met de luisterrijke geschiedenis, waar de mensheid ontstaan en opgegroeid is.

Dit boek barst van de (bijbel)citaten en verwijzingen naar oude Afrikaanse beschavingen zoals we die zo goed kennen uit de songs en verhalen van rastafari. Een must read voor wie wil weten waar Marcus Garvey en de eerste rasta's de mosterd hebben gehaald, en een eyeopener voor iedereen die dacht dat er voor 1900 nog geen Afro-Amerikaanse geschiedschrijving was .