Beyond Selassie & Garvey: Nelson Mandela

Elke reggaeliefhebber zal zich zonder enige twijfel meteen wel enkele reggaesongs herinneren waarin Nelson Mandela vernoemd wordt. De overvloed aan songs maakt het opmaken van een volledig overzicht ervan een haast onmogelijke taak waaraan we ons niet willen wagen.

We beschouwen dit schrijven dan ook als een postuum en bescheiden eerbetoon voor de rol die de man, in zijn streven naar gelijkwaardigheid voor iedereen, als activist en politicus op het wereldtoneel speelde.  

In 1976 diende de geluidsopname van een speech uit 1964 als inleiding voor een dub die de Jah Wally's Star Band naar Mandela vernoemde: "The whites enjoy what may well be the highest standard of living in the world, whilst Africans live in poverty and misery...". Ook op 'Holding On' van Hezron Clarke (Tad's Records 2022) is Mandela's stem in het begin van de song te horen via een fragment uit een interview dat hij in 2013 aan The Oprah Winfrey Show gaf: "You must fight the battle for dignity!".

Op de avond van zijn heengaan, op 5 december 2013, schreef Jah Shakespear: "Als iemand Nelson Mandela de nodige muzikale eer heeft betoond bij leven en welzijn, dan wel de Jamaicanen!". Aansluitend publiceerde hij om die bewering te staven een lijst met meer dan 20 reggaetunes die naar de man werden vernoemd, het overlopen zeker waard.  



In 2010 verscheen bij Ariwa een 19 songs tellende verzamelalbum onder de naam 'Nelson Mandela African Dub Excursion' en om de honderd jaar van zijn geboorte te herdenken bracht VP Records in 2019 het dubbele compilatiealbum 'Reggae Mandela' uit. Twee anthologieën met songs die een aanklacht tegen het apartheidssysteem vormen en Mandela's rol in het bestrijden ervan toelichten.

Tot de persoonlijke herinneringen die ik aan de strijd voor Nelsons vrijlating overhoud is de wereldhit 'Free Nelson Mandela' van The Special AKA (Two-Tone Records, 1984) zonder enige twijfel de meest levendige: "Twenty-one years in captivity, his shoes too small to fit his feet, his body abused but his mind is still free, are you so blind that you cannot see. I say Free Nelson Mandela I'm begging you free Nelson Mandela. He pleaded the causes of the ANC, only one man in a large army. Are you so blind that you cannot see, are you so deaf that you cannot hear his plea, free Nelson Mandela."

In de daaropvolgende jaren werd de weigering van Mandela's vrijlating door Pieter Willem Botha, beschermer van het apartheidssysteem en president van Zuid-Afrika tussen 1984 en 1989, in een aantal reggaesongs zwaar op de korrel genomen, ter illustratie volgende songs:

'Botha The Mosquito' - Bunny Wailer (Solomonic, 1988) 

"With men like Botha, the mosquito, who annihilate Africa. President Botha with the deadly bite, spreads the disease of apartheid. President Botha Hey! Respect Tutu and Mandela. President Botha. Pull out! Pull out a Africa!" 

'No Way No Better Than Yard' - Admiral Bailey (Live and Love, 1988) 

"Yes, me no like weh a gwaan down a South Africa. This one's straight to President Botha. I don't know mek him no waan free up Mandela, the black people can tek it no longer." 

'Pato's Opinion Pt.2' - Pato Banton (I.R.S. Records, 1989)

"Sometimes I cry for my people in South Africa depressed and persecuted by apartheid law, under the rule of a mass murderer who goes by the name of Mr. Botha. With tears in my eyes I look to the skies and wonder how long must my people suffer. But just like Malcom X and Martin Luther King, Mahatma Gandhi and Nelson Mandela, my dream is for all men to live as brother. So all freedom fighters let's sing together: Woe Mr. Botha! Free up South Africa!"

Het feit dat Mandela in 1994, op 75-jarige leeftijd, tot president van Zuid-Afrika werd verkozen, zorgde ongetwijfeld voor voldoening. Die tevredenheid vinden we reggaegewijs onder meer terug in: 'Prophecy Fulfil' van Bounty Killer (Greensleeves, 1994): "So many years inna prison without a reason. Tell lie, and then dem charge him fi treason. Capture we land and dem no waan we live even. Now a fi we time, 'cause a black people's season.Now dem got the blade, Mandela got the angle. No more chains and no more shackles, a pop off we wrists, and a tear of we ankles. Who arrange apartheid must get dismantled. As far as my eyes can see this is the fulfilment of prophecy. Mandela win, the Africans dem free like a bird in the tree, hey, so let he be.", alsook in 'One Stone' van Culture (Real Authentic Sound, 1996): "President Mandela was in prison for twenty add years (eh-eh) and he leave from the prison and take the seat of the president."

Uiteraard vinden we ook in de Afrikaanse reggaescene verwijzingen naar Mandela terug. Zeker het beluisteren waard is het live-nummer 'Free Mandela, Free Africa' (CBS, 1990), een Nigeriaanse compositie van wijlen Majek Fashek. Andere vermeldingen uit het continent vinden we bijvoorbeeld ook in de volgende twee songs terug: 'Mister Grande Gueule' (Mediacom, 2007) en 'Foly' (Barclay, 2007) van de Ivoriaanse reggaesterren Alpha Blondy en Tiken Jah Fakoly.

Om niet in de val te trappen dat we hier tot vervelens toe Mandela-songs zouden opsommen, is het laatste nummer dat we in dit artikel aanhalen er eentje van eigen bodem. Op hun in 2022 verschenen album 'The Ascension' haalde Camel's Drop voor de lyrics van het nummer 'Introspection' hun inspiratie bij de inhuldigingsrede die Nelson Mandela in 1994 tijdens zijn inwijdingsceremonie tot president van Zuid-Afrika uitsprak.  

Met erkenning, dank en waardering sluiten we af met een quote van Mandela zelf, die, naar onze mening, vrij nauw aansluit bij het Rasta-gedachtegoed, one love: "No one is born hating another person because of the color of his skin, or his background, or his religion. People must learn to hate, and if they can learn to hate, they can be taught to love, for love comes more naturally to the human heart than its opposite."