Beyond Selassie & Garvey: Nanny Of The Maroons

De toelichting die ik destijds over de naam van de reggaeband Cimarons (Spaans voor Maroons) kreeg, vormde mijn eerste kennismaking met het bestaan en de geschiedenis van de Maroons, eens en voor altijd verbonden met mijn allereerste trip naar Brixton en het aankopen van hun album 'Maka' (Polydor, 1978). 

Deze voormalige slavengemeenschappen ontstonden vanaf het begin van de 16de eeuw zowel in het Caribisch gebied als in Midden-, Zuid- en Noord-Amerika en op enkele eilanden in de Indische Oceaan. In hun poging om buiten de controle van de koloniale overheden als vrije mensen te kunnen leven, ontwikkelden ze een eigen cultuur en bestuur en voorzagen hierbij ook in een militaire verdediging tegen de onderdrukkers.

In de titeltrack van het Black Uhuru album 'Anthem' (Island Records, 1983), dat in 1985 de allereerste Grammy Award voor Best Reggae Recording ontving, worden de Jamaicaanse Maroons in de songtekst aangehaald: "I and I heart of the Maroon art, taught to the Maroon thought. I and I trod the Maroon trod inna desolate places…". Nog steeds in de Caraïben brengt Sista Jahia met 'Mawon' (Jahiwell Production, 2022) een Creoolse hulde aan de Maroons uit Guadeloupe: "Nèg mawon bwilé si flanm pou nou twapé libèté. Babylon ni bagay pou ran. Wè fo nou boujé pou timoun an nou pa jen ladjé. " ("Negro Maroons werden voor onze vrijheid in vlammen verbrand. Babylon moet zich verantwoorden. We moeten verder opdat onze kinderen (de strijd) nooit zouden opgeven!"). De Franse reggae/hip-hop-formatie Neg' Marrons, met leden afkomstig uit Martinique, Kaapverdië en de Democratische Republiek Congo is ook vernoemd naar diezelfde gevluchte slaven op de Franse Antillen.

Over het leven van Nanny voor ze in Jamaica aankwam, is haast niets geweten. Wel zeker is dat zij samen met een aantal weggelopen slaven rond 1720 haar toevlucht in de Blue Mountains zocht. Daar stichtte ze de nederzetting Nanny Town waarvan ze de leidster werd. Op Jamaica zijn Moore Town, Accompong Town, Charles Town en Scott's Hall tot op de dag van vandaag nog steeds vier officiële Maroonsteden. Deze gemeenschappen zijn tot op zekere hoogte autonoom en eigenaar van de gronden die hen via de verdragen met de Britten (1739 & 1740) werden toegewezen. Als gevolg van deze overeenkomsten verwierven Nanny en haar Maroons "1000 acres" (ca. 4 km²) land. In het nummer 'History Of Jamaica' (Moa Anbessa, 1984) haalt Early B de bovenvermelde verdragen aan: "The English fight the Maroons and them sign a treaty.".

Tijdens de strijd met de Britten trainde Nanny haar troepen in de kunst van guerrillaoorlogvoering. Volgens de overlevering maakte ze als Obeah-vrouw eveneens gebruik van magie om haar krijgers te beschermen. In 1734 werd Nanny Town na een zware strijd met de troepen van de Engelse commandant Stoddard volledig verwoest. Samen met de overlevenden vond Nanny niet ver van daar, langs de oevers van de Rio Grande, een veilige haven waar ze New Nanny Town oprichtte. Na haar overlijden werd de nederzetting tot Moore Town omgedoopt.

Verwijzingen naar haar moed en strijdvaardigheid zijn op een singel van Gideon Jah Rubbaal, 'Take These Chains & Shackles Off Our Feet' te horen: "Our great black leaders has tried to set us free: Paul Bogle, William Gordon, Marcus Garvey, some shout a Nanny up Accompong Town", alsook in 'Ready When You Ready' (Shanachie, 1988), een song op Bunny Wailer's 'Liberation' album: "Cudjoe and Nanny, their courage and their bravery...", en in 'Great Queens Of Africa' (Shanachie, 1991) van Mutabaruka (feat. Sharon Foster & Ini Kamoze): "See Queen Nanny of Jamaica, she rule de area when de English dem lick shot all she do is spit it back."

In 1975 werd Queen Nanny door de Jamaicaanse regering tot hun enige vrouwelijke nationale held uitgeroepen. Daarnaast wordt zij op het Jamaicaanse $500 bankbriefje afgebeeld, in de volksmond wordt het biljet dan ook een Nanny genoemd. Met 'Queen Of The Mountain' droeg ook Burning Spear op zijn 'Resistance' album (Heartbeat Records, 1985) zijn steentje bij om haar nalatenschap en nagedachtenis in ere te houden. Op het album 'Shores Of Afrika' (2009) van Ras Kenyatta werd dit nummer op een verrassende en gewaagde manier gecoverd.  

Afronden doen we met 'My Queen Is Nanny Of The Maroons' (Impulse, 2018), een jazzy nyahbinghi instrumental van de Britse formatie Sons Of Kemet en enkele reggaesongs waarin de historische aanvoerster van de Maroon wordt vernoemd:

Culture - 'One A We' (Blue Mountains Records, 1986)
Bounty Killer - 'Prophecy Fulfil' (Greensleeves Records, 1994)
Tarrus Riley - 'Shaka Zulu Pickney' (Sound Quake, 2011) 
Queen Ifrica - 'Times Like These' (VP Records, 2011)
Nadine Sutherland - 'Inna Mi Blood' (Ariwa Sounds, 2015)

Wie op zijn honger blijft zitten met betrekking tot Nanny en de geschiedenis van de Jamaicaanse Maroons verwijzen we nog graag naar de monoloog van historicus, auteur en journaliste Sista Farika.