Beyond Selassie & Garvey: Toussaint Louverture

De aanzet om te achterhalen wie Toussaint Louverture was, kwam er iets meer dan veertig jaar geleden, toen ik zijn naam voor het eerst hoorde aan het begin van de parlando waarmee het nummer 'Tribute To The Martyrs', op het gelijknamige Steel Pulse album (1979), eindigt: "Homage to the martyrs, tribute to the martyrs, love it, it suit a man to set example like Toussaint L'Overture chase all oppressor man out of his land…"

Toussaint werd als ancien libre (een vrijgemaakte slaaf) geboren in het noorden van de Franse kolonie Saint-Domingue en was de zoon van een Afrikaanse Arada prins (Benin). Als jonge man voegde Louverture zich bij het Spaanse leger waar hij 4000 voormalige slaven tot een guerrilla-eenheid formeerde. Hij bleek een briljant militair leider en strateeg, werd geridderd en verkreeg de rang van generaal van de Spanjaarden. De bijnaam die hij kreeg, "l'ouverture" (de opening), verwees naar zijn tactiek om gaten in de verdediging van de vijand te benutten en er grote successen mee te boeken. Later nam hij deze bijnaam als familienaam aan.



Nadat Frankrijk in 1794 de slavernij had afgeschaft, sloot Louverture zich bij de Fransen, die hem eveneens als generaal erkenden, aan. Met zijn troepen streed hij in Saint-Domingue tegen de Spanjaarden en de Britten, die met een leger van 10.000 man de Franse kolonie (het huidige Haïti), probeerden te veroveren. In 1795 had Louverture een deel van Saint-Domingue in handen. De Britten waren naar de kust teruggedreven en de Spanjaarden hadden met Frankrijk vrede gesloten.

In 1799 viel de generaal, tegen de wil van de Franse eerste consul Napoleon Bonaparte, het Spaanse deel van het eiland, Santo Domingo (de huidige Dominicaanse Republiek), aan en bevrijdde er alle slaven. Nadat hij de macht over het hele eiland had verworven, benoemde hij zichzelf tot gouverneur-generaal voor het leven. Als reactie stuurde Frankrijk in 1802 een leger dat de rebellen uiteindelijk versloeg. Op 7 mei van dat jaar tekende de generaal, op voorwaarde dat de slavernij niet opnieuw zou worden ingevoerd, een vredesverdrag met de Fransen. Drie weken later werden Louverture en zijn familie gearresteerd en naar Frankrijk gedeporteerd. Hij arriveerde er op 2 juli 1802 en werd bij aankomst meteen verhoord en gevangengezet. Op 8 april 1803 overleed hij een aan een longontsteking.

Als eerste zwarte die deze eer toekwam, werd hij in het Panthéon in Parijs bijgezet. Honderd jaar lang stelden achtereenvolgende Haïtiaanse regeringen alles in het werk om het stoffelijke overschot van hun nationale held terug naar Haïti te krijgen. Op 25 maart 1983 werden zijn overblijfselen in Parijs aan een vertegenwoordiging van de Haïtiaanse regering overgedragen. Deze werden naar Port-au-Prince overgevlogen waar ze op 8 april, de sterfdag van de generaal, werden bijgezet in een voor dit doel opgetrokken monument, eveneens Panthéon genaamd. Ook de Internationale Luchthaven Toussaint Louverture nabij Port-au-Prince is naar hem vernoemd.

In 2010 vernoemde Steel Pulse hem opnieuw op hun benefietsingle, 'Hold On (4 Haïti)', (uitsluitend digitaal uitgebracht): "You are Africa's first descendants, to win struggle for independence, for your fortitude and resilience, Toussaint Louverture's investment, you can't afford to be redundant…". De opbrengst van de online verkoop diende voor een campagne, van Solar Electric Light Fund en Partners in Health, om scholen en ziekenhuizen van zonne-energie te voorzien.

Op het album 'International Heroes Dub' van The Scientist with The Forces Of Music (Tamoki Wambesi, UK 1989), in deze reeks reeds aangehaald bij Patrice Lumumba en George Jackson, staat eveneens een dub die naar Toussaint Louverture werd vernoemd.

De Franse DJ Tonto Addi startte in 2007 zijn carrière met de Parijse Upfull Posse en werkt de laatste tien jaar vanuit Berlijn. Ook hij vond dat Louverture niet de aandacht kreeg die hij verdiende en bracht in 2020 een eigen eerbetoon aan de generaal: "About my song with Balkan Hi-Fi, as a frenchman I've always been fascinated by the figure of Toussaint. I found it quite shameful that we don't talk more about the man and this episode, which in my opinion is an important one in france history. In an other hand, the topic of black history in reggae is a regular one, but as we said, there are very few tunes about Toussaint. As a french reggae artist I decided to write a song about him, paying him a rightfully tribute. For the riddim, we did a relick of the Dennis Star label 'Throw Your Corn'."

In de Angelsaksische wereld staat Toussaint Louverture eveneens bekend als Black Spartacus. Van Rod Taylor vonden we het gelijknamige nummer in een korte video opname van een exclusieve dubplate die hij in 2020 met het I Station Sound System bracht. Een release van het nummer bleek onvindbaar.

Buiten de reggaewereld bracht in 1971 ook de Latin rockband Santana, op 'Santana III', hun laatste album met de Woodstock line-up, een nummer met als titel 'Toussaint L'Overture'.

Voor wie zich verder wil verdiepen in het leven van Louverture, bestaat er een Nederlandstalige biografie van de Nederlander Martin Ros: 'Vuurnacht: Toussaint Louverture en de Slavenopstand op Haïti' (248 pagina's, De Arbeiderspers, Amsterdam, 1991).