Beyond Selassie & Garvey: Capitaine Thomas Sankara

In het nummer 'Thomas Sankara' (feat. Ismael Isaac), verschenen op bovenvermelde EP, heruitgebracht op het album 'Cache-Cash' (Maxi Zion Vibes, 2013) vraagt hij zich af waarom zoveel "African leaders" muzikaal worden herdacht en er in Burkina Faso met geen woord over de oud-president wordt gerept: "Si tu vas au Congo on te parle de Lumumba. Si tu vas en Côte d'Ivoire on te parle de nana Boigny. Si tu vas down in Ghana on te parle de Kwamé N'krumah. Mais pourquoi chez moi, ina me Faso on ne me parle pas de Sankara. Mais pourquoi chez moi, ina me country on veut étouffer sa mémoire. Et pourtant, il fait partie du patrimoine de ce pays. Et pourtant, il fait partie des bâtisseurs de maman Africa…"

Thomas Sankara (Yako, 21/12/1949 - Ouagadougou, 15/10/1987), weleens de Afrikaanse Che Guevara genoemd, was tussen 1983 en 1987, president van Burkina Faso. Hij genoot een militaire opleiding en was kapitein in het leger van het toenmalige Opper-Volta. In Afrika wordt zijn regeringsperiode door velen aanzien als een voorbeeld van de strijd naar een Afrikaans zelfbewustzijn en naar een postkoloniale onafhankelijkheid ten opzichte van het westen. 

In 1982 nam hij deel aan de militaire staatsgreep die Jean-Baptiste Ouédraogo aan de macht bracht. Deze "revolutie", een monsterverbond van conservatieve en progressieve militairen, hield geen stand. Een jaar later, in augustus 1983, behoorde hij, als lid van de extreem-linkse vleugel, tot diegenen die Ouédraogo ten val brachten. Thomas werd tot voorzitter van de Nationaal Revolutionaire Raad, tot president van de republiek en tot minister van Binnenlandse Zaken uitgeroepen.

Als voorstander van een radicaal linkse koers, introduceerde hij in het land het Marxisme-Leninisme als officiële leer. Op 4 augustus 1984 doopte hij Opper-Volta om tot Burkina Faso, "het land van de oprechte mensen". Zijn beleid stuurde aan op een economische zelfvoorziening om de afhankelijkheid van de westerse wereld te minimaliseren en aldus de bevolking te stimuleren gebruik te maken van wat het eigen land produceerde. Dit moest bijdragen tot het ontwikkelen van een sterkere staathuishoudkunde voor Burkina Faso. Zo werden bijvoorbeeld ambtenaren verplicht kleding van eigen makelij te dragen.

Tegenover het voormalige "moederland", Frankrijk, nam de kapitein geen blad voor de mond. Hij verzette zich heftig tegen het neokolonialisme. Met als bewijs de uitspraken die hij op 27 juli 1987, enkele maanden voor zijn moord, in Addis Abeba, tijdens de top van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid deed: "Schulden zijn een slim geleide herovering van Afrika. Het is een herovering die van ons financiële slaven maakt." of "Noch de Koran, noch de Bijbel, noch anderen hebben ooit arm en rijk met elkaar kunnen verzoenen!". Ook zijn inzet voor vrouwenrechten in het sterk patriarchale Afrika werd hem niet in dank afgenomen.

Gratis wonen (afschaffing van het huren), verdedigen van vrouwenrechten, verbeteringen inzake mobiliteit, verbouwingen in de hoofdstad Ouagadougou… maakten deel uit van de "culturele revolutie" die hij in Burkina invoerde. Alhoewel zijn plannen volgens zijn tegenstanders het land in een economische vernieling zouden storten, wist hij met zijn aanpak in 4 jaar tijd de hongersnood te verhelpen. Het land zat zelfs met een voedseloverschot dat naar de buurlanden werd geëxporteerd. Economische gevolgen ten spijt leefde bij de bevolking het gevoel dat de regering zich inzette voor de ontwikkeling van het land. Buitenlandse steun voor zijn hervormingen kreeg hij in hoofdzake uit het toenmalige Oostblok, Libië, Ghana en Cuba.

Op 15 oktober 1987 werd Thomas bij een nieuwe staatsgreep door generaal Blaise Compaoré, een voormalige medestander en het brein achter de coup die Sankara aan de macht bracht, vermoord. Velen beweren dat de Franse regering, toen onder leiding van François Mitterand, steun leverde bij de machtsovername. Alles, wat in het land op enige wijze naar Sankara kon verwijzen, werd verwijderd en/of vernield. Compaoré nam de macht over en bleef tot 2014 president van Burkina Faso.

Tot op heden moest niemand verantwoording afleggen voor de moord. Pas in april van dit jaar werd bekendgemaakt dat Compaoré, sinds 2014 in ballingschap in Ivoorkust, samen met dertien andere beklaagden zouden worden berecht voor aanval op de staatsveiligheid, medeplichtigheid aan moorden en medeplichtigheid aan het verbergen van lijken. Op 17 augustus maakte de militaire aanklager van Burkina Faso bekend dat het proces op 11 oktober van start zou gaan. Ondertussen werd dit uitgesteld. Ivoorkust blijft de uitlevering van de voormalige president weigeren.

Hoewel destijds anoniem in een massagraf gedumpt wordt Sankara op de dag van vandaag in grote delen van Afrika aanzien als voorbeeld van het Afrikaanse zelfbewustzijn en de strijd naar economische onafhankelijkheid. Dat zijn missie mislukte zien heel wat mensen vandaag als een mislukte kans voor geheel Afrika.

De meest gekende verwijzing is hoogst waarschijnlijk die van Alpha Blondy in zijn nummer 'Sankara', waarin hij oproept om de waarde van zijn gedachtengoed te erkennen zonder uit te zijn op wraak: "Het is via verkiezingen dat je de macht moet halen, niet via geweld. Sankara willen wreken is de domheid in stand houden."

In 2008 produceerde, de in Duitsland wonende, Engelsman Garry Entropy twee nummers met betrekking tot Sankara. Zijn Ivoriaanse buurman Kone, een grote bewonderaar van Thomas, kwam met het idee aandraven, waarna de nummers 'Sankara Reggae' en 'Sankara Kone Dub' in eigen beheer werden opgenomen.

Voor de herdenking van de dertigste verjaardag van zijn overlijden in 2017, werkte de Franse backing band, Official Staff, samen met Ludovic Barrere, songwriter en zanger, aan een hommage. In 'Thomas Sankara', verwerkten ze de redevoering die Thomas Sankara in 1984 voor de Verenigde Naties gaf. Ook de Burkinese reggae artiest Ras Two-Diz zette deze redevoering van de oud-president op de riddim van zijn EP 'Systeme Vampire' (Sunrise Music Productions, 2019). Zelf licht hij het nummer toe met: "Sankara c'est un rasta dans l'âme, son discours révolutionnaire sur du reggae. Le discours prend tous ses senses, écouter les discours de Sankara c'est se cultiver deux fois plus que celui qui a fait les universités."

De Senegalese rapper Didier Awadi noemde zijn productiehuis, Studio Sankara met als uitleg: "Hij blijft actueler dan de anderen. Hij heeft aangetoond dat je kan regeren zonder corrupt te zijn. Hij heeft bewezen dat het mogelijk is om Afrika te veranderen en dat revolutie meer dan enkel een utopie is."

In de ons beter vertrouwde Engelstalige reggae konden we, tot onze grote verbazing, slechts één verwijzing naar Sankara terugvinden dan wel in het Steel Pulse nummer 'Born Fe Rebel' verschenen op het album 'African Holocaust' (R.A.S. Records, 2004). Naar onze bescheiden mening had de kapitein ook buiten het Afrikaanse continent iets meer erkenning verdiend...