40 jaar Reggae Geel: de doorbraak van dancehall

Mijn persoonlijke highlight dat jaar betekende meteen ook mijn afscheid als DJ op Reggae Geel. Wij droegen de sound symbolisch over aan Daddy Ini, Crucial P en Kaptain D, samen Boombastic. Zij vonden ons maar ons oude zakken, met onze roots & culture, en hadden speciaal voor de gelegenheid zelfs een dub plate laten maken. Ik herinner me niet meer wie ze zong maar wel één regel: "Bye bye Sugar Charlie and Jah Shakespear/Your time is over." Of zoiets. Ik voelde mij niet beledigd, wel verrast, dat twee Jamaicaanse soundtradities plots waren overgewaaid uit Jamaica. Het was de eerste Belgische dub plate in de geschiedenis ("Na die van Daktari!", roept Ras Bors) èn de tune herinnerde aan de disses die I-Roy, U-Roy, Prince Jazzbo en andere vroege toasters begin jaren '70 hadden opgenomen.

"Boombastic slaagt erin om met de nieuwste dancehall singles een verschroeiende ambiance te verwezenlijken, hoe rauw en ontoegankelijk de plaatjes soms ook mogen klinken."

Ik was dat jaar voor de eerste keer in Jamaica geweest en had me helemaal verzoend met dancehall. Boombastic vertegenwoordigde op dat moment het heden en de toekomst van de Jamaicaanse popmuziek, en effende de weg voor de vele tientallen Beljam sounds die sindsdien op Reggae Geel hebben gestaan. We zagen dat jaar ook voor het eerst Brother Culture aan het werk, toen nog lid van 12 Tribes of Israel, die de aangekondigde Blacka T verving als MC van de Engelse DJ Ruffnek.

Maar we kwamen natuurlijk vooral om Half Pint te zien, een van de koningen van de rub-a-dub, en Johnny Clarke, een van mijn all time favoriete zangers.

"Zalige rocksteady covers, de ingetogenheid van klassieke rasta anthems, de zwevende cimbalen van de tijdloze Bunny Lee sound: bijna brak de zon weer door, zo rond middernacht, dezelfde zon die reggae in de jaren '70 naar nieuwe horizonten stuwde. Dancehall is prachtig en vernieuwend maar het valt te betwijfelen of de nieuwe Jamaicaanse muziek ooit de intensiteit zal hebben van die eerlijke rootssound van weleer. Dit was Geel, Jamaica - van uw correspondent ter plaatse."

1995 was een rampjaar voor Reggae Geel. Buju Banton zegde af ("De nieuwe plaat is nog niet uit.") Zijn vervanger Freddie McGregor zegde af (hij was betrokken bij een auto-ongeval). Jack Radics had zijn vliegtuig gemist. En ook Gregory Isaacs liet het afweten. Gevolg: de hoofdacts waren King Sounds uit de UK en Panache Culture featuring Prezident Brown. Veel te mager voor de 20.000 aanwezigen - alweer een nieuw record - maar wel een uitstekende zaak voor de sound systems, die vanaf dan niet meer weg te denken waren van het festival. Er was een tweede (klein) podium voor sounds en op de camping stond een dancehalltent. Ik was behoorlijk onder de indruk van Daktari & Ragga Yves en van de exclusieve dub plates die Boombastic intussen verzameld had maar er waren ook ondermaatse sets van Britse en Nederlandse sounds.

"De organisatoren willen er na deze miskleun mee ophouden. Niet doen. Dit reggaefestijn moet blijven bestaan. Deze mensen moeten minstens één keer per jaar de gelegenheid krijgen om zich thuis te voelen, om Haile Selassie te herdenken."

En kijk: Reggae '96 was, als ik mijn eigen conclusie mag geloven, "…de beste editie tot nu…".

"Zo moet de rastaman zich het paradijs voorstellen. Wandelend over de Elyseese Velden waaien hem van overal dubs toe. Afbeeldingen van Haile Selassie sieren de kramen van Jamaicaanse koks en ambachtslui. De marktjes baden in groen, geel en rood. ...Het wordt drukker nu. Duizenden mensen dansen en bewegen. Uit een muur van luidsprekers weerklinkt goddelijke muziek. De rastaman nadert het podium, ongehinderd. Opnieuw verbaast hij zich over de rust en de warmte die de aanwezigen uitstralen. En iedereen is mee met de man op het podium. Kleine, lenige gestalte, lange dreadlocks, het hoofd achterover, de vingers soepel bewegend over de gitaar. De rastaman twijfelt niet langer: dit is het paradijs want daar staat Bob Marley. Nee, het is toch Stephen Wright, en eigenlijk zijn we in Geel. Maar we moeten er met z'n allen (20.000) vlakbij zij geweest zaterdagavond, bij dat reggaeparadijs."

Niet voor de laatste keer noemde ik Reggae '96 de beste editie ooit. Op de camping begon Jah Music International er vrijdag al aan, en maakte van de eertijdse fuif officieel een tweedaags festival. Met Manasseh HiFi stond er voor het eerst een nieuwe UK dub sound in de kleine tent, toen nog broederlijk op dezelfde plaats als de dancehall crews. Op het hoofdpodium stonden naast de geweldige Stephen Wright de geschoolde muzikanten van Jazz Jamaica, King Shiloh (nog zonder eigen soundsystem), wijlen Junior Delgado, een zanger met een stem als een orkaan, èn Augustus Pablo, de meest legendarische naam die Reggae Geel tot dan op de affiche had staan. De Toots Thielemans van de melodica liet zich begeleiden door de onvermijdelijke Robotiks, die de foundation riddims uiteraard perfect onder de knie hadden.

Met honden waren ze gekomen

In 1997 was Reggae Geel voor het eerst niet meer gratis. Tweehonderd frank kostte een ticket toen (5 euro), driehonderd als je bleef kamperen. "Rijkswacht kan reggaepret niet drukken!" was mijn titel, omdat de controles toen echt wel de spuigaten uitliepen. Gelukkig was er op Reggae Geel weer genoeg moois te zien en te horen om al die ellende te vergeten. Prince Lincoln & The Royal Rasses! Een van de mooiste concerten die er ooit te zien waren. Axx of Jahpostles, een uitstekende nieuwe band uit Jamaica, met zalige eigen tunes (check hun enige CD) en als backing band van Everton Blender, een van de boegbeelden van de roots revival, naast Luciano en de toen al overleden Garnet Silk. Ook de headliner was een onversneden rastaman, een Boboshanti zelfs, zoals zijn collega singjay Sizzla.

"Anthony B straalt kracht en onverzettelijkheid uit, gekleed in ene helgeel gewaad en letterlijk wild om zich heen schoppend. Hij zint en rapt tegelijk, soms op het randje van vals, maar elke zin is een klap in het gezicht, iedere beat een aanslag op de benen. Nooit geweten dat Rastafari zo agressief kon zijn. En hardcore dancehall zo swingend."

Wat ik in '97 volgens sommigen zeker had moeten zien, was de show van The Amharic vrijdag op de camping. Het is de eerste van een lange lijst namen die ik niet gezien heb op Reggae Geel, gewoon omdat ik bij een ander podium stond. En die vrijdag zou pas echt een knaller worden in 1998, toen het festival zijn 20ste verjaardag vierde. Dat gebeurde met de eerste echte soundclash, in dit geval een echte België-Holland. Met in onze hoek Boombastic en Back 2 Bass, en aan de oranje kant Survival Hi Powa en Spotsroadshow. Vraag me niet wie er gewonnen heeft maar het was wel een bijzonder spektakel in de tent.

De kracht van Rastafari

De volgende dag kregen we een ronduit indrukwekkende line-up. Levi Roots was nog niet bekend voor zijn sauzen en gaf een heerlijk unplugged concert, een primeur in de reggae. De jonge RasItes uit Engeland waren volgens velen dè revelatie van het festival. Ijahman Levi betoverde zijn fans en veroverde de harten van velen die hem nog niet kenden. Top ranking zangers Max Romeo (dit keer was hij er wel), Earl Sixteen en Michael Rose ("Tsjoeke tsjoeke trein is zijn lijfkreet," schreef Natty Matty in het reggaezine Rockers) regen de hits aan elkaar met Mafia & Fluxy, de Sly & Robbie van de UK. In de rand van Reggae '98 was er voor de eerste keer Jamaicaanse stand-up comedy en in het bos wijdden Ras Messengers zich aan nyahbinghi. Op het kleine podium gaf Rohan Lee een fijne soloshow, en werd daar opgemerkt door de leden van zijn toekomstige band, The Recipe.

Overigens kreeg Reggae Geel na 20 jaar eindelijk een rasta-correcte affiche. Tot dan had de rode kleurband altijd bovenaan gestaan, wat toch een beetje vloekte met de Ethiopische vlag. Sinds 1998 is het groen-geel-rood, zoals het hoort, toch als je reggae en rastafari in je hart draagt. 
1999. "De kracht van Rastafari heeft zich het afgelopen weekend in Geel andermaal op wonderbaarlijke wijze geopenbaard. Zo zou Yabby You, hoofdact van Reggae '99, het ongetwijfeld geformuleerd hebben, en zo hebben wij het persoonlijk ook ervaren. Een krop in de keel, het lichaam doordrongen van liefde en respect voor deze oude, kreupele rastaman."

Minstens even goed waren de Twinkle Brothers, en ook de all female band Abakush maakte indruk. Frankie Paul zong hits-à-gogo, Jah Mali vertegenwoordigde de nieuwe roots. Op de camping vierden Far West Crew, Ragga Yves en Killimanjaro de Jamaicaanse onafhankelijkheidsdag, 2 augustus.  Het was alweer een topeditie, misschien wel de beste ooit.