Voorpublicatie 'In Het Spoor Van De Keizer'

Beste Karel Michiels,

Zou ik je eens mogen contacteren? Ik ben regisseur en loop al een tijdje met het idee om een documentaire te maken over de banden tussen mijn familie en Haile Selassie. Mijn grootmoeder zou namelijk een buitenechtelijk kind zijn van de keizer. Als reggaeliefhebber heb ik met veel plezier je boek gelezen. Ik zou graag met jou eens van gedachten wisselen over eventuele invalshoeken voor de documentaire.Met vriendelijke groeten,

David Verhaeghe
26/02/2009

Dat daar toen niemand op gereageerd heeft! Het bericht stond gewoon op de website www.reggae.be, onder het artikel over mijn boek, 'De Rasta Revelatie'. Je zou denken dat met name die ene zin toch wat meer nieuwsgierigheid zou opwekken bij de bezoekers van de site: "Mijn grootmoeder zou een buitenechtelijk kind zijn van de keizer." Echt waar? Met Belgische nazaten? En zou Selassie dan een scheve schaats gereden hebben? Niet dat ik Zijne Majesteit onfeilbaar acht, ongevoelig voor vleselijke lusten, maar hij had al zoveel kinderen verwekt. En hij was bij mijn weten ooit maar twee keer in België geweest, op staatsbezoek. Zou hij tussendoor misschien ergens, DSK-gewijs, wat gescharreld hebben met een poetsvrouw? Ik kon het me allemaal maar moeilijk voorstellen.

Maar de schrijver in mij spitste natuurlijk wel de oren. Misschien zou er toch nog een vervolg kunnen komen op 'De Rasta Revelatie', met een Belgische connectie bovendien. Misschien was mijn verhaal toch nog niet uitverteld. Natuurlijk wilde ik wel eens van gedachten wisselen met die David. Stel je voor dat hij echt een achterkleinzoon is van Ras Tafari… Dichter bij de keizer zou ik nooit kunnen komen.

Ik zal nooit weten of ik bepaalde gelaatstrekken van Haile Selassie zou herkend hebben in David. Stel dat iemand mij aan hem had voorgesteld, en gevraagd of hij mij bekend voorkwam, of zelfs op welke beroemde historische persoonlijkheid David leek, zou ik dan spontaan: "Selassie!" gezegd hebben? Wellicht niet. Daarvoor zou de fysieke en mentale afstand in eerste instantie te groot zijn. Het zou niet eens bij me opkomen dat David wel eens Ethiopische wortels zou kunnen hebben, toch niet hier, in Europa.

Goed, hij is geen Ariër, met blond haar en blauwe ogen. David heeft iets zuiders over zich, met die zware wenkbrauwen en donkere blanke huidskleur. Je zou hem voor een Spanjaard of een Italiaan kunnen houden, een Marokkaan zelfs als je graag in clichés denkt. In Griekenland zou hij mijn ober kunnen zijn. Maar dat denk ik ook wel eens van de zanger en tv-presentator Jan Leyers, wiens wortels terug reiken naar Mongolië. David Verhaeghe zou mij in een Belgische menigte waarschijnlijk niet opvallen, ik zou hooguit denken dat hij er iets "exotischer" uitziet dan de gemiddelde medemens in de lage landen.

Maar David had zijn "geheim" dus al prijs gegeven. Ik kon hem van bij de eerste ontmoeting alleen maar zien in verhouding tot de talloze foto's en filmbeelden van Haile Selassie die ik in mijn leven bekeken had. En dus meende ik vrijwel meteen de neus van de keizer te herkennen, en de ogen. Niet de angstige blik maar die had te maken met de overenthousiaste begroeting door onze hond, Lucky. Het eerste wat David mij vertelde over zichzelf was dat hij een heilige schrik had voor honden, en of ik Lucky alsjeblieft op afstand wilde houden. Dat hij in Shashamene ooit nog hyena's zou trotseren, had David op dat moment totaal niet kunnen bevroeden. Net zomin als ik had durven dromen dat ik nog ooit naar Shashamene zou gaan.

Als kind hoorde David wel eens iets waaien over Nonna, zijn "Italiaanse" grootmoeder. Maar niemand leek er echt het fijne van te weten. Zo had Nonna het gewild, en de ouders van David waren ook bevriend met een man van de Derg, de partij die Ethiopië na de dood van Haile Selassie bijna 20 jaar met ijzeren hand bestuurd heeft. Hij had in het gezin een grote invloed op de beeldvorming rond Selassie, naast de media en het boek 'De Keizer' van de Poolse journalist Ryszard Kapucinski, jarenlang de enige "betrouwbare" bron over het leven van Selassie. Het boek was ook voor David de eerste kennismaking met Haile Selassie, en die viel zwaar tegen. Met zo'n man wilde hij liever niet geïdentificeerd worden, ondanks de vermeende bloedband. Dat Kapucinsky met het boek wellicht een verborgen agenda had en zijn werk ondergeschikt maakte aan de wensen van de (communistische) Poolse en Sovjetinlichtingendiensten zou David pas veel later vernemen.

Maar hoe viel dat negatieve beeld dan te rijmen met de teksten van de reggaezangers die hij zo graag hoorde? Waarom luisterde hij hoe dan ook graag naar reggaemuziek? Reageerde hij misschien onbewust op de roep van de rasta's, met hun dreadlocks en Ethiopische vlaggen? Ras Tafari: zo kenden ze Haile Selassie in Ethiopië voor hij in 1930 tot keizer werd gekroond. David is een nuchtere jongen maar soms, heel soms, voelt hij zich aangesproken, denkt hij voor een moment dat de vreugdekreet die hij zo vaak hoort op concerten festivals voor hem is bestemd: "Jah! Ras Tafari!"

De Jamaicaanse zangers en deejays, vaak rasta's, schetsen een heel ander portret van Haile Selassie dan Kapucinsky en de westerse media. En het is de reggae die David geïnspireerd heeft om de geschiedenis van zijn familie in een film te gieten. Toen hij 'De Rasta Revelatie' had gelezen, wist hij ook met wie hij die film zou maken.

En zo kreeg ik mijn plaats in dit verhaal. Ik heb de afgelopen dertig jaar tientallen boeken gelezen over Haile Selassie, films en documentaires gezien, met talloze rasta's gepraat, van alle leeftijden en gezindten, in Jamaica en daarbuiten. Als muziekjournalist heb ik talloze artikels geschreven over reggae, de muziek van de rasta's. In De Rasta Revelatie heb ik al die kennis en ervaringen verwerkt. Ik neem het thema heel serieus. Als een rastaman mij zegt dat Haile Selassie wel eens de wedergeboren Christus zou kunnen zijn, vind ik dat op zich niet vreemder of onwaarschijnlijker dan het evangelie zelf. Of dan Davids grote familiegeheim.

Als analytische westerling heb ik de rasta's nochtans nooit zomaar op hun woord geloofd. Het was net de historische research die mijn achting en bewondering voor Haile Selassie nog versterkte. Haile Selassie heeft zijn land veertig jaar met wijze en milde hand bestuurd en was de eerste grote Afrikaanse leider in de moderne geschiedenis. Oprichter van de Organization of African Unity (OAU) en daarom terecht 'vader van de Afrikaanse eenheid' genoemd. Verzette zich tijdens de Tweede Wereldoorlog (die losbarstte in Ethiopië!) op heldhaftige wijze tegen de Italiaanse fascisten en speelde een leidende rol in de onafhankelijkheidsgolf die de derde wereld in de jaren 50 en 60 overspoelde. Selassie wilde het beste uit de westerse wereld – technologie, wetenschap, administratie – verzoenen met de Ethiopische tradities. Hij reisde de wereld rond en werd overal ontvangen met de hoogste egards. Geen wonder dat de rasta's zich gesterkt voelden in hun overtuiging dat de keizer een goddelijke figuur was. Zelfs ik, westerse intellectueel, durf Haile Selassie zonder aarzelen een van de belangrijkste historische figuren van de 20ste eeuw noemen, wiens invloed veel verder en dieper reikt dan algemeen wordt aangenomen.

Ik geloof ook in de kracht van persoonlijke verhalen, die vaak veel meer vertellen dan de officiële geschiedschrijving. Een blanke Europeaan die op zoek gaat naar zijn Afrikaanse wortels? Van de Ethiopische keizer, via een Italiaanse soldaat en een Vlaamse witte pater naar David Verhaeghe in amper drie generaties? Zo dicht staan we dus allemaal bij elkaar. België, Ethiopië, Italië, Cyprus, Jamaica: het decor van de film zou zich uitstrekken over drie continenten, in vijf verschillende landen. In het verhaal van David gaat de zon nooit onder.

Maar waarom zouden we in die film (en dit boek) ook het verhaal van de rasta's vertellen, zoals David van meet af aan voor ogen had? Wat hebben zij te maken met zijn familie? Ik zou bijna zeggen: het is familie. One big happy family, verenigd in de 'kracht van de Drievuldigheid' (zoals de letterlijke betekenis luidt van de naam Haile Selassie.) Sommige rastaouderlingen zijn op bezoek geweest bij de keizer of hebben hem ontmoet toen hij in 1966 Jamaica bezocht. Anderen hebben een leven lang zijn woorden en daden bestudeerd en kennen Haile Selassie beter dan eender welke westerse historicus. Allemaal onderhouden ze een bijzondere, spirituele verhouding met Ras Tafari, de man die gekomen is om Afrika en de Afrikanen te bevrijden.

Die mystieke verbondenheid zit in het westen veel mensen dwars. Het is de reden dat rastafari vaak genegeerd en geridiculiseerd wordt, in het zog van andere religieuze en spirituele bewegingen. Ik beschouw rastafari als een update van "ons" christelijke verhaal, toegespitst op het nieuwe tijdsgewricht, met een nieuwe Messias voor mensen die daar dringend nood aan hadden. Bijbelse en politieke profetieën zijn in vervulling gegaan, en uit het puin van de Apocalyps (wat zou dat anders kunnen geweest zijn dan de Tweede Wereldoorlog?) is de nieuwe koning van de mensheid verrezen. Hij hoefde daarvoor niet eens de lammen te laten lopen en de doden tot leven te wekken.

"Jah live!", zong Bob Marley in 1975 na de dood van Selassie, en de keizer leeft nog altijd. In duizenden songs, in boeken en rituelen, in het hart, de ziel en de geest van miljoenen mensen over de hele wereld. Hoe zouden we het over de keizer kunnen hebben zonder de rasta's te raadplegen?

Maar de doorslaggevende reden om de rasta's bij het project te betrekken, was dat ze ons wel eens in contact zouden kunnen brengen met de nakomelingen van de keizer, wat via de officiële, administratieve weg waarschijnlijk onmogelijk zou zijn. De familie leeft al jaar en dag low profile maar de kleinzoon van Selassie, Zera Yacob, onderhoudt wel goede relaties met de Ethiopische afdeling van Twelve Tribes of Israel, de oudste en meest invloedrijke rastaorganisatie. En die Ethiopische afdeling is verbonden met de Jamaicaanse, en die wordt gesteund door verschillende bekende zangers en muzikanten. En die ken ik dan weer.

Als we de natuurlijke mystiek respecteerden, zo voelden we het aan, zouden de puzzelstukjes zonder twijfel op de juiste plaats vallen. Als we in Ethiopië, Italië, Cyprus, België en Jamaica de juiste mensen zouden opzoeken, zou het verhaal van Nonna zichzelf schrijven. Onze ultieme betrachting moest een vergelijkende DNA-test zijn. Alleen die zou definitief uitsluitsel kunnen geven over de afkomst van David. Maar ook als we er niet in zouden slagen om een DNA-staal te bemachtigen van een keizerlijk familielid, of als de test negatief zou uitvallen, zou dit een prachtig avontuur worden, een historische en spirituele verdieping van mijn band met reggae en rastafari.

"Spiritualiteit is geen theologie of ideologie..." zei Haile Selassie, die georganiseerde religie omschreef als corrupt, politiek, verdelend en een machtsinstrument: "Het is een eenvoudige manier van leven, puur en oorspronkelijk, ons gegeven door de allerhoogste. Spiritualiteit is een netwerk dat ons verbindt met de allerhoogste, het universum en elkaar. Als de essentie van ons bestaan belichaamt het onze cultuur, ware identiteit, natievorming en lotsbestemming." Over de allerhoogste kunnen we nog discussiëren maar cultuur, identiteit, natie, lotsbestemming: de families Makkonen, Solomonidis, Casarano en Verhaeghe hebben er allemaal mee te maken gehad. Het zijn sleutelbegrippen in dit verhaal.

Als u mij nog één spirituele beschouwing veroorlooft? Ik heb er ook een nieuwe vriend bij gekregen. David en ik zaten van bij de eerste ontmoeting op dezelfde golflengte, professioneel maar vooral ook persoonlijk. We zijn intussen samen in Jamaica en Ethiopië geweest, wat ik van geen enkele andere vriend kan zeggen. We hebben bijzondere mensen ontmoet en wonderlijke dingen meegemaakt. Ik voel me bevoorrecht dat ik met hem kan rondreizen. 'His Majesty's Great Grandson' noemen de rasta's hem, en wie ben ik om hen tegen te spreken?

'My Ras Tafari Roots' is te zien op 19/1 in Antwerpen (Cartoons), Brugge (Lumière), Brussel (Aventure), Gent (Sphinx), Heist-op-den-Berg (CC Zwaneberg), Koersel (Roxy Theatre), Leuven (Cinema Zed) en Kortrijk (Budascoop). Vanaf 20/1 speelt de documentaire in de normale programmatie.