12 Tribes royalty in Addis Abeba

Twee dagen voor we vertrekken, bel ik naar Brother Moses (Anthony Nevers), hoofd van 12 Tribes of Israel in Addis Abeba. 12 Tribes is zonder twijfel de best georganiseerde mansion van rastafari, met afdelingen in tientallen landen, en dank zij oprichter Prophet Gad (Vernon Carrington) ook goed geworteld in het stuk land dat Haile Selassie in 1948 ter beschikking stelde van de Ethiopian World Federation. Die mocht de grond aan de rand van de stad Shashamane naar eigen goeddunken toewijzen aan migranten uit de rest van de wereld die de keizer tijdens de oorlog gesteund hadden, of de Ethiopische zaak gunstig gezind waren. De pioniers waren destijds geen rasta's, zelfs geen Jamaicanen. Die arriveerden pas vroege jaren 60 in Shashamane.

In 1976 achtte Prophet Gad de tijd rijp om de daad structureel bij het woord te voegen, om de 'repatriëring' van de Afrikanen naar het moederland daadwerkelijk in gang te zetten, zoals al die zangers en deejays nu al jaren verzuchten en bepleiten. Brother Moses was een van de eerste 12 Tribes-leden die werd uitgezonden naar Shashamane. 38 jaar later woont hij er nog en houdt het heilige vuur brandend. Moses heeft ons vier jaar geleden ook op het spoor gezet van Zera Yacob, de kleinzoon van Haile Selassie en volgens 12 Tribes of Israel voorbestemd om de keizer op te volgen. Sinds de keizerlijke familie begin deze eeuw de toestemming kreeg om zich opnieuw in Ethiopië te vestigen, werpen de rasta's van 12 Tribes zich op als zijn spirituele warriors, klaar om hun koning te steunen en desnoods te verdedigen.

In 2012 was Zera Yacob aanwezig op een bijeenkomst van 12 Tribes of Israel in Addis en zou daar zijn sympathie voor de beweging geuit hebben. Dat is nog wat anders dan wat hij in 1974 zei op een persconferentie in Genève, toen een zieltogende Selassie hem officieel had uitgeroepen tot de volgende in lijn voor de troonopvolging, na Zera's vader Asfa Wossen. Zera Yacob Asfaw Wossen Selassie: zo luidt ook zijn volledige naam. Toen, amper 22 jaar, verklaarde Zera Yacob dat hij de verantwoordelijkheid graag op zich zou nemen, als dat de wens was van het Ethiopische volk. Veertig jaar later weten de Ethiopiërs nog nauwelijks wie hij is, en moet hij zich tevreden stellen met de liefde en belangstelling van 12 Tribes of Israel.

Wij willen Zera Yacob benaderen als mogelijke verwant van David, de regisseur van onze documentaire. Zijn grootmoeder zou een buitenechtelijk kind geweest zijn van (toen nog) Ras Tafari Makkonnen, een oudere halfzus van Zera Yacob dus. We hebben geprobeerd om contact op te nemen via e-mail en per post,  antwoord is er niet gekomen. Alleen de mensen van 12 Tribes boden ons uitzicht op een ontmoeting met Zera Yacob maar een concrete afspraak hadden we nog niet.

Tot ik Brother Moses aan de lijn krijg. Ik zeg dat we klaarstaan om te vertrekken en vraag of hij ons kan ontvangen in Shashamane. "O, maar wij zijn in Addis, in ons nieuwe HQ (Head Quarters). En volgende zaterdag is er in de Trinity-kerk een herdenkingsdienst voor de medewerkster van Zera Yacob die een tijdje geleden gestorven is." "Heu... En kunnen wij daar dan naartoe komen? Filmen misschien?" "No problem, man. Na de dienst is er een etentje voor de familie en 12 Tribes of Israel. Zal ik jullie op de gastenlijst zetten?" "Heu... Uiteraard, als dat kan. Je bedoelt dus dat wij in het gezelschap van de rasta's van 12 Tribes naar een familiebijeenkomst van de keizerlijke familie gaan?" "Dat klopt. You alright with that?" "Natuurlijk! Give thanks, Brother Moses. You make us very happy. Natural mystic, as I would say." "Give thanks to His Majesty." Ik bel David om het goede nieuws te melden. Hij kan het bijna niet geloven. We wisten totaal niet of en hoe we met Zera Yacob en in contact zouden komen. Ik vertrouwde erop dat het ons zou lukken, zoals de rasta's ons beloofd hadden, maar het moest nog altijd gebeuren. Over vier dagen zullen we de kroonprins ontmoeten.

Meeting Zera Yacob

Enkele uren na onze aankomst in Addis Abeba, kloppen we al aan bij het HQ van 12 Tribes in een van de vele nieuwbouwwijken aan de rand van de stad. De hoofdstad van Ethiopië is één grote bouwwerf, megahotels en kantoorgebouwen die naar de wolken reiken in het centrum, nieuwe woningen in alle maten en gewichten daarbuiten. Een groot deel van de wegen en straten ligt opgebroken, een onoverzichtelijk slagveld van putten en gesteente waar voetgangers en verkeer zich als een groot kluwen overheen bewegen. Voor de laatste honderden meters naar het HQ heeft ons busje bijna een kwartier nodig.

De foto's en illustraties in de meeting room van 12 Tribes vertellen het verhaal dat ons naar hier heeft gebracht. Haile Selassie, Asfa Wossen, Zera Yacob, naast elkaar als een nieuw soort drievuldigheid. Een afbeelding van Prophet Gad. En in een hart van hout (met een h), gegroepeerd rond een portretje van Zera Yacob, fotootjes van het huidige bestuur van 12 Tribes of Israel. Met rechts onderaan onze eigen Pablo Naphtali, die een huisje heeft gekocht in Shashamane en zich nu actief inzet voor de organisatie. U gelooft het misschien niet maar terwijl ik daar sta te kijken naar dat beeld van Pablo, geeft de oudere Brother Barry Ruben mij zijn telefoon door. "Pablo wanna talk to you." Telefoon van Pablo uit België, die niet wist dat wij hier waren. Mystic, inderdaad.

Moses vertelt waarom 12 Tribes of Israel Zera Yacob omarmd heeft als de nieuwe koning van het uitverkoren volk, de enige rechtmatige opvolger van Haile Selassie op de troon van Ethiopië. Maar de monarchie is afgeschaft, en de koninklijke familie opzij geschoven, politiek en maatschappelijk. Nog utopischer (wel een woord dat werd afgeleid van Ethiopië) lijkt het verlangen om 'terug te keren' naar Jeruzalem, in Israël. Net als de joden, de christenen en de moslims beschouwt 12 Tribes de stad als het religieuze centrum van de wereld, de plaats waar Gods trouwste volgelingen zich ooit definitief zullen vestigen. Het is een geloofspunt waarvoor ik niet echt veel begrip kan opbrengen, en dat door de andere mansions van rastafari ook niet gedeeld wordt. Voor hen is Ethiopië het beloofde land, wieg van de menselijke beschaving, thuisbasis van de Ark des Verbonds, geboorteplaats van de weergekeerde Christus, Haile Selassie I. Waarom nog verder zoeken? Waarom alsnog de joods-christelijke traditie onderschrijven als een Afrikaanse interpretatie van de bijbel minstens even relevant blijkt te zijn?

Voor zover je de bijbel nog nodig hebt om de wereld te verklaren. Authentieke rastamannen als Prof-I (in Jamaica) erkennen Selassie als de koning der koningen, de wereldlijke en spirituele verlosser van alle Afrikanen, maar hoeven dat niet bevestigd te zien door Bijbelse geschriften en interpretaties.

Brother Moses heeft een houten staf laten maken, met bovenaan het groengeelrood geverfde symbool van 12 Tribes of Israel, de zespuntige, "joodse" ster. Die wil hij morgen overhandigen aan Zera Yacob, als symbool van de machtsoverdracht. "Wij geloven, wij wèten, dat Zara Yacob zijn plaats op de troon van Ethiopië zal innemen. The time has now come, prophecy must fullfill."

De volgende ochtend zijn we al vroeg aan de Holy Trinity Church, de kerk van de Heilige Drievuldigheid ("selassie"). Hier staat niet alleen de tombe van de voormalige keizer maar ook zijn troon. Mensen komen en gaan: rijke vrouwen in dure auto's die zich tot vlak voor de ingang laten brengen, arme oudjes die komen bidden met het hoofd tegen de muur van de kerk, jongeren die wat afstand houden maar wel driftig kruistekens slaan, mensen die intens staan te kijken naar het gebouw, als ze putten er energie uit. En de mannen en vrouwen van 12 Tribes of Israel natuurlijk, herkenbaar aan hun groengeelrode sjaals, hangers, accessoires en gebreide mutsen, maar evenzeer hun Jamaicaanse accent en attitude. Ze vallen hier even sterk op als wij, blanke Europeanen met filmapparatuur.

Zera Yacob arriveert aan de kathedraal in een oude, versleten Toyota. Hij is groot, gemakkelijk 1m90, en draagt een onopvallende, beige regenjas. Wat wel opvalt, is de brede, hartelijke glimlach waarmee hij iedereen begroet die hem aanspreekt, de handen samengevouwen voor zijn borst. Een kleine vrouw in rouwkledij leidt Zara Yacob zachtjes richting kerk. Zijn zus Maria, vernemen we even later. Zij is het ook die in de kerk, rond het altaar, de plaatsen verdeelt. Mannen links en vrouwen rechts uiteraard, leden van de koninklijke familie vooraan, achter hen de paar tientallen leden van 12 Tribes, in totaal een 80-tal mensen.

Op het altaar staat een grote foto van de betreurde Avril Janise Powell aka. Wolette Mariam Ethiopia, mevrouw Zara Yacob, gestorven in mei van dit jaar. Een bijzondere, spirituele dame blijkbaar, als we het in memoriam mogen geloven, "committed to enhancing the lives of the less fortunate." Maar ook een beetje omstreden. Brother Moses en 12 Tribes verkeerden in de waan dat Powell Zara's secretaresse was. Vandaag pas vernemen ze dat hun gedroomde koning blijkbaar een tweede huwelijk heeft afgesloten, na de scheiding van Nunu Gataneh lang geleden.

De dichte wolken wierook en de bezwerende gezangen van de priesters voeren me terug naar Axum, in het noorden van Ethiopië, waar de Ark des Verbonds zou bewaard worden. Een nachtelijke processie, een fysiek mirakel, de kracht van de liefde. Bij het buitenkomen wil zowat iedereen Zera Yacob persoonlijk begroeten. Hij blijft breed glimlachen, schudt alle mensen vriendelijk de hand, familieleden, rasta kings and queens. Opnieuw valt me zijn zachte, soms dromerige gelaatsuitdrukking op.

"He come to us like a lamb," zal Brother Moses later zeggen, verwijzend naar het Bijbelse Lam Gods. "Zacht, nederig en onschuldig."

Hij knielt diep voor de kroonprins en geeft hem de staf die vrijwel meteen wordt doorgegeven aan een medewerker. Ik heb niet het gevoel dat Zera Yacob er veel belang aan hecht. Het zoveelste cadeautje dat hij toegestopt krijgt. Maar dat kan ook zijn omdat hij iedere persoon die zich aanbiedt in volle aandacht wil ontmoeten. Zo begroet hij ook David, mogelijke verre familie, maar dat weet Zera Yacob (nog) niet. De eerste kennismaking is in elk geval een feit.

De lunch wordt geserveerd in het Italiaanse restaurant Mama Mia, maar het eten is zuiver Ethiopisch: een buffet van verschillende soorten injera met een 15-tal vlees- en groentenpotjes. Rond de tafels heeft zich een bont gezelschap verzameld van rasta's en koninklijke afstammelingen. Prinses Maria zorgt dat iedereen genoeg te eten en te drinken krijgt en komt de gasten allemaal persoonlijk groeten. David maakt een afspraak met haar voor volgend weekend. Zera Yacob zelf krijgen we niet meer te spreken. Die zit wat vreemd voor zich uit te staren, een groot deel van de tijd alleen aan een tafeltje. Hoe zou deze stille, introverte man ooit een land kunnen leiden, vraag ik me af. Hoe verklaart 12 Tribes of Israel dat juist deze man zijn mythische grootvader zou moeten opvolgen?

Tegelijk dringt het tot me door hoe diep we zijn doorgedrongen in de entourage van de koninklijke familie, en in het hart van de rastafari-beweging. Dichter bij de keizer zullen en kunnen we niet komen dan hier, tussen zijn directe nazaten. Meer gedreven, authentieke rasta's zijn er niet dan zij die de 'terugkeer' naar Afrika verwezenlijkt hebben en het door Haile Selassie geschonken land in dank aanvaarden en bewonen. Even dankbaar zijn wij, voor deze uitzonderlijke gebeurtenis, waar de puzzelstukken van ons verhaal op wonderlijke wijze in elkaar vallen. Natural mystic, every time.