Ital vital: health food in Jamaica

Geen beter restaurant dan Profi's yard in Great Pond bij Ocho Rios. De rastaman heeft bijna 20 jaar gewerkt als kok voor Island Records, en voorziet zijn gezelschap nog dagelijks van voedzame maaltijden, bereid met groenten, planten, kruiden en aardappelgewassen uit zijn eigen tuin. Zelf eet hij nog uitsluitend raw food (ook wiet) maar hij zal dat nooit aan iemand opdringen. De rasta's in Prof-I's omgeving zeggen dat hij 'on a higher level' leeft, een stadium dat zij nog lang niet bereikt hebben. Prof-I heeft voor ons een rauwe schotel bereid (zelfs de couscous was geweekt in koud water), en de volgende dag een bord met warm eten. Terwijl je zit te eten, besef je dat je goed bezig bent en dat het maal een ideale sterkhouder is voor de rest van de dag, of de nacht. Vijf, zes verschillende groenten, vers geroosterd breadfruit, yams en sweet potatoes, pittige, smaakvolle pepers, en wat niet nog allemaal. We hoefden het niet eens allemaal te weten, zo lekker en versterkend smaakt het eten van Prof-I. Als hij in Europa of Amerika een restaurant zou openen, zou het daar stormlopen.

Roots drink

Zeker als de chef de klanten ook nog eens komt masseren. Yves, de geluidsman van onze crew in Jamaica, zag zijn linkervoet al dagenlang opzwellen en verkleuren, het gevolg van een paar honderd insectenbeten op de eerste draaidag. Hij vroeg zich af of hij naar de dokter zou gaan, niet vanzelfsprekend als buitenlander maar alles beter dan die gruwelijk jeukende, almaar zwellende voet. Tot Prof-I hem uitnodigde om te gaan zitten, Yves een krachtige, zelf gebrouwen rootsdrink liet consumeren ('to strengthen your blood and your body') en de voet onder handen nam. Beetje olie erop en wrijven maar, ruim een half uur lang, de doorstroming van het bloed en de afvoer van de gifstoffen weer op gang brengen. Prof-I deed het met de liefde van een broer en het vakmanschap van een professional. Na afloop was de voet al een flink stuk minder rood en gezwollen. Yves voelde zich veel beter en wist dat het vanaf nu alleen maar beter zou gaan. Love is the key.

Maar ik zou het over echte restaurants hebben. In Ocho Rios is er op het eerste gezicht keuze zat maar blijken de eettenten aan de hoofdstraat toch hoofdzakelijk Amerikaanse junk aan te bieden, ten behoeve van de cruisetoeristen die hier vaak passeren. We hebben ook Evita's uitgeprobeerd, 'Jamaica's best Italian restaurant', afgaande op de foto's aan de muur bezocht door zowat alle grote Hollywood- en muzieksterren van de wereld,  maar dat viel zwaar tegen. 'Met uitzicht over de stad', inderdaad, maar daarmee is dan ook alles gezegd over dit erg middelmatige ristorante. Matige keuken en een nog veel matigere zanger. Je kunt de songs van Bob Marley dus wel degelijk verkrachten. Had ik u al verteld over de schertsfiguur die rondhangt aan Columbus Park, de plek waar Columbus aan land zou gegaan hebben? Daar heeft de nabij gelegen bauxietfabriek een herdenkingsplek laten inrichten, verplichte kost voor de toeristen die hier passeren op weg naar hun resort, de Dolphin's Cove of Dunn's Falls, die andere tourist traps aan de noordkust. 

Telkens als er een bus stopt, begint de in verschaalde rastakleuren gehulde armoedzaaier 'No woman no cry' te zingen, valser dan ik ooit iemand reggae heb horen vertolken. Ja, wij zijn er ook gestopt, als deel van onze research. Je weet nooit wat voor beeld je op zo'n plek kunt schieten. Geen dus, al was het maar omdat de landing van Columbus geleid heeft tot de uitroeiing van een volk. Toen de Marley-pipo ons opmerkte, kwam hij zingend (?) onze richting uitgelopen. We springen in de auto en geven hem het nakijken. Maar ik krijg vrijwel meteen spijt, uit medelijden. Door het venster geef ik de man alsnog 500 J's. Hij bedankt mij en krijgt tranen in de ogen. Nog één keer haalt hij uit: 'No woman no cry...' En dan: 'Bless you man!' Waarom voel ik mij in Jamaica zo vaak belazerd en tegelijk een barmhartige Samaritaan?'

Calabash

Vlakbij Ochi zijn we ook verse vis gaan eten aan (tja) Fisherman's Bay, een strandje met vissersbootjes dat geklemd zit tussen het protserige Island Village, waar de cruisetoeristen worden gelost, en een lelijke bauxietfabriek. Het is een bonte opeenstapeling van bars, restaurantjes en stalletjes waar meestal geen blank gezicht te bekennen valt. Wij komen er wel Ron Muschette tegen, de ster-DJ van Irie FM en MC van Reggae Geel 2014. Als hij hier komt eten, zal het wel goed zijn. En inderdaad: de vers gevangen red snappers (in een scherpe escovitch-marinade)  en inktvis (met pittige tomatensaus) smaken verrukkelijk.

Maar we moeten er wel de hustlers bijnemen, een rasta die lijkt op Protoje en beweert dat hij in de zomer heeft opgetreden in Europa, een man de mij dreigend de tattoos op zijn vingers laat zien, 'Tough Guy', en gromt dat hij ook echt tough kan zijn, een vrouw die vraagt of ik haar iets wil kopen om te drinken (ik ben nog op tijd om te verhinderen dat ze een halve liter rum bestelt), iemand die zegt dat hij geld nodig heeft om zijn kinderen naar school te sturen en een jongen die me meeneemt naar het strand, waar een oude rasta zelfgemaakte juwelen verkoopt. Aan de andere kant van het muurtje is een piekfijn verzorgd privéstrand waar toeristen en rijke Jamaicanen in alle rust van hun eten genieten. Eén stap verwijderd van rommelige, broeierige Fisherman's Bay maar een wereld van verschil.

En toch zouden we daar, aan de andere kant van het muurtje, voor geen geld willen zijn. Onze favoriete eettent in Ocho Rios is Calabash, op de eerste verdieping van een kleine compound waar ook Natty's Restaurant is gevestigd, en een paar verlaten kantoren. Evenzeer een rastashop (met boeken, dvd's, kledingstukken, roots drinks, kruiden en andere livity-producten) als een restaurant. Twee rasta's staan er achter het kookvuur en bereiden full option ital meals, veggie schotels met uitsluitend verse ingrediënten. Die worden vaak pas gekocht als er een bestelling binnen is, wat lange wachttijden kan opleveren. Maar we zegden het al eerder: tijd heeft een andere dimensie in Jamaica, zeker als je een spliff op zak hebt en uitzicht over een straat waar zich het rijke Jamaicaanse leven afspeelt. En honger is de beste saus. Wanneer het eten dan eindelijk geserveerd wordt, lijkt het wel een feestmaal, met al die geuren en kleuren. Ackee, callaloo, houmous, mango, tofucurry, linzen, avocado, wortels... Met een vers geperste juice van soursop ('zuurzak') en gember erbij, mijn favoriete sapje.

Fulljoy, nourish and flourish

In Kingston hebben we twee ital restaurantjes gevonden, het ene een uitgebouwde food truck zoals je er ook bij ons steeds meer ziet opduiken, het andere gelokaliseerd in het shopping, restaurant en entertainment center Market Place. De truck van Veggie Meals On Wheels staat op Regal Plaza bij Cross Roads, een van de drie grote kruispunten in het drukke centrum van Kingston. Niet bepaald een rustige omgeving maar Alfred en Keteis Brissett hebben naast hun mobiele restaurant een gezellig terras aangelegd , met veel groen en ... meer dan 250 autobanden. Die zijn geverfd in felle kleuren en dienen de meest uiteenlopende doeleinden: als vaas, als trapje, als parasolvoet, als siertuintje... Het past allemaal in de ecovriendelijke recyclagefilosofie van Veggie Meals on Wheels. 'Fulljoy, nourish and flourish': onder dat motto serveren Alfred en Keitis 'a variety of tasty and healthy fares prepared with love and natural ingredients.'

Op het menu strikt veganistische gerechten als Green Island Stew, Sorrel Tofu, BBQ Chunks, Ackee with Sweet Potato, Ethiopian Rice, Golden Quest (polenta), bammy (cassava cakes), Firm and Strong, een rauwe notenshake, en de vers geperste sapjes van de dag. Veggie Meals on Wheels is een oase van rust en gezonde, natuurlijke voeding in het hartje van een overbevolkte stad waar vlees en junk food nog altijd het hoogste goed zijn aan tafel. Jamaica zou een waar health food paradijs kunnen zijn maar ook hier hebben de verderfelijke Amerikaanse eetgewoontes de mensen verslaafd gemaakt aan vet, suiker en dierlijk voedsel. Voor het raw food restaurantje Mi Hungry (Whol'-some-food) moeten we telkens naar Market Place, een van de vele bewaakte shoppingcentra in Kingston. Het is de enige plaats waar we blanke en Aziatische mensen zien, waar boetieks en coole coffeebars zijn. Usain Bolt heeft er in 2013 Tracks & Records geopend, een trendy restaurant met een typische Amerikaanse sports bar. Veel te duur voor de gewone Jamaicaan (die hier trouwens niet mag komen) maar wel the place to be voor de jonge upperclass.

Mi Hungry wordt gerund door een paar rasta's. Ze gebruiken in hun keukentje geen water, suiker, bloem of vuur. Al het eten en de drankjes worden rauw bereid met groenten, fruit, zaden, noten en granen. Dat klinkt bijna fundamentalistisch maar neem van mij aan dat de pizza's (Pleaza), hamburgers (Nyam Burger), Rawsum Salads en Paradise Fruit Pies van Mi Hungry tot de lekkerste behoren die ik ooit heb gegeten. Om van de juices nog maar te zwijgen: SoReal (van sorrel, een soort zoete zurkel), So-What's-Up (soursop), Cherry-Oh-Baby (kers), Pashonate (passievrucht), Tambarina (tamarind), Palm Wata (kokoswater)... Ital vital, ook in de taal. De 'sun cooked vegetarian cuisine' van Mi Hungry smaakte ons niet alleen voortreffelijk (we zijn drie keer teruggegaan), ze gaf ons ook kracht en stamina om de dag door te komen.

Wij hebben ons zelden zo fris en gezond gevoeld in Kingston als die drie, vier dagen, op een organisch, vegetarisch dieet van verse producten. 'Let your food be your medicine and your medicine be your food': niemand die het advies van Hippoocrates, de vader van de geneeskunde, beter in de praktijk brengt dan de rasta's. Voor de muziek ben ik hen al een leven lang dankbaar maar het is pas met het ouder worden dat ik ook hun visie op voeding ten volle naar waarde weet te schatten. Zonder hen zou ik allicht een carnivoor geworden zijn, zoals de meeste van mijn generatiegenoten, die groenten beschouwen als bijgerecht en alle voeling met de oorsprong van ons voedsel verloren hebben. Met alle desastreuze medische, ecologische en economische gevolgen van dien. Give thanks, rastaman.