Nyabinghi to Stone Love: Shakespear in Jamaica Part 3

Maar eerst naar het hoofdkwartier van 12 Tribes of Israel, om te checken of Zara Jakob in Jamaica is, zoals Prof-I suggereerde. Er hangen een paar oudere rasta's rond achter de draadafsluiting maar we hoeven de vraag niet eens te stellen. Aan de muur hangt een grote affiche met een foto van de kroonprins. 'Celebrating the 61st birthday of HIM Crownprince Zara Jakob - Sunday August 17'. Maar het feestvarken zelf was er niet bij, verduidelijkt een oude rastaman. 'Zara Jakob is hier ooit maar 1 keer geweest, in 1995.' Zo, dat weten we dan ook dan weer. Als we Zara Jakob willen spreken, zullen we naar Ethiopië moeten gaan (in oktober!). Tom koopt nog een cd'tje van een enthousiaste empress van 12 Tribes maar in de auto horen we al na enkele noten dat het mens niet kan zingen, en gebruik maakt van speelgoedriddims. Maar bij de empress staat er dankzij Tom vanavond wel weer eten op tafel. Die avond gaan we voor het eerst op stap. Een Jamaicaanse vriend heeft ons aangeraden om naar White Bones te gaan in plaats van Stone Love, een soort feestzaal achter een visrestaurant op het kruispunt van Manning Hill en Constant Spring Road. Hij zei dat we daar meer op ons gemak zouden zijn ('no hustling and bustling') en dat de muziek ons ook beter zou bevallen. Over de selectie geen kwaad woord. Met bekende tunes van Tarrus Riley, Dre Island, Chronixx, Protoje en Jesse Royal leek de DJ zelfs nadrukkelijk op een Europees publiek te mikken, ook al was er buiten ons gedrieën geen blank gezicht te bespeuren. Wel een handvol uptown twintigers en dertigers, en een verdwaalde oude rastaman, de enige bezoeker die in de buurt van de luidsprekertoren ging staan èn die een spliff rookte. De andere aanwezigen dronken rum, bier en wijn. Drankjes werden naar Amerikaanse gewoonte geserveerd met rietje en servetje. Na al die dagen tussen rasta's en sufferers, in yards en huizen ver van uptown Kingston een Ochi, voelen we ons plots wat ontheemd. Op naar Stone Love!

Twerking?

Weddy Weddy Wednesdays is na al die jaren nog altijd 'the reference dancehall party' (RealJamaica.org), met Stone Love-oprichter Winston 'Wee Pow' Powell als bezielende MC. We horen zijn stem al van ver, in de auto, meer nog dan de flarden muziek die ons bereiken. Burlington Avenue blijkt ondanks de naam een eerder smalle, hobbelige straat te zijn, die aan beide kanten vol staat geparkeerd. Maar Commander zou Commander niet zijn als hij  niet voor de deur een plaatsje zou vinden. Schuin tegenover Stone Love rijdt hij de kleine parking op van een bedrijfje. Een oude man opent de poort, we drukken hem een paar honderd J's in de hand, en de auto staat veilig. 'Are we going to see some twerking tonight?' vraagt David in gammel Engels aan Commander. Onze Man in Jamaica kijkt raar op en werpt mij een vragende blik toe. 'Wha' dat?' Ik leg uit hoe de typische Jamaicaanse dansstijl van het kontschudden in Europa en Amerika gerecupereerd is door artiesten als Major Lazer ('Major who?!') en een naam heeft gekregen. 'Yu' mean lobster tailing?' Commander brult het uit en spreekt meteen het eerste het beste meisje aan. 'Can I see your lobster tail please?' Lachen! Het is één uur 's nachts maar op straat lijkt het volop dag. Er staan stalletjes met drank, eten en kleurrijke accessoires: flashy zonnebrillen, kitscherige ringen en hangers, opzichtige make-up... We worden aangeklampt door bedelaars en wietverkopers. Niet opdringerig of agressief, en we zijn er aan gewend. Vlak voor de ingang van de yard staat bovendien een politieauto. Twee agenten houden een oogje in het zeil, ze staan blijkbaar op goeie voet met de promotors. We betalen 500 JA dollar (ongeveer 4 euro) en plots staan we binnen (in open lucht), op het terrein van Stone Love. Ook hier typisch Jamaicaanse taferelen, met kraampjes voor jerk chicken, fish soup en hot rum. Links de bar, rechts een halfgroot scherm waar we de eerste beelden opvangen van wat er verderop in the yard gebeurt, rond de sound system. Daar probeert een cameravrouw de vibes te vatten, de coole moves en maffe outfits, de aparte kapsels en glitterende nepjuwelen van vrouwen èn mannen.

Civalizee style

Het publiek is een bonte mix van rasta's, rude boys en regulars, oud en jong, een mooie reflectie van de samenleving in Kingston. Empresses à la Jah9 zijn hier niet bekennen maar die zie je ook amper in het normale straatbeeld. Wel een paar dancehall queens, zij het lang niet zo opzichtig gekleed als in de jaren 90, en ook minder gretig om het lichaam te laten schudden en kronkelen, laat staan om even heftig te twerken als de danseressen van Major Lazer. Daar is zelfs een speciale performance voor nodig, met een zware dansbeat erachter, als een soort attractie tussendoor. Drie meisjes draaien en wringen hun lichaam in de vreemdste posities, vaak liggend op de grond, de benen wijd open, het kruis expliciet omhoog gericht. Rond de dansvloer ontstaat er wat opwinding, in het helle licht van de cameralamp, maar voor dit spektakel komen de mensen duidelijk niet (meer) naar de dancehall. Wie wel nooit uit de dancehall zal verdwijnen, is de MC. Father Powell zwijgt nooit langer dan een halve minuut, juist genoeg om de tunes te laten herkennen (met instemmend knikken, opgestoken armen en aanstekers), de eerste zinnen te laten meezingen en zo een moment van collectieve euforie te creëren. Buju, Sizzla, Tarrus, lovers, rasta, reality: alles en iedereen komt aan bod in een selectie van originele tunes en dub plates die grofweg de voorbije 15 jaar overspant. Mij doet deze Stone Love vooral denken aan onze eigen Civalizee Foundation, en beschouw dat maar als een compliment. Met een even luidruchtige en nadrukkelijk aanwezige MC, een razendsnelle opeenvolging van nummers en voortdurende interactie met het publiek. Het tempo van de riddims zelf ligt wel een stuk lager dan een tiental jaar geleden in de dancehall, foundation & uplifting lyrics voeren tegenwoordig de boventoon. Geen Chronixx, geen Protoje, toch niet in de enkele uren dat wij bij Stone Love waren. Ik vind het allemaal heerlijk om te zien en te horen. Hier voel je dat reggae en dancehall daadwerkelijk de muziek van het volk is, van een volk dat zich nooit helemaal zal onderwerpen aan de regels van het systeem, zeker niet in de muziek. Hier geen voorgeprogrammeerde sets, geen digitale tracking van de tunes om de beats toch maar te kunnen synchroniseren, geen nerds achter de knoppen met de vingers in de lucht, geen lichtshow of visuele effecten. De set van Stone Love is één groot sociaal gebeuren, een permanente dialoog tussen DJ's en publiek, Shazam in het echt, waarbij het erop aankomt om zo snel mogelijk de melodie te herkennen. David, Tom en Yves hebben mij eerder al Jah Zam gedoopt, omdat ik de tunes die we overal horen voortdurend (en een beetje pedant) probeer te vernoemen, of terug te voeren naar de original. Maar hier voel ik mij eerder Jah Nada. Af en toe hoor ik een bekende stem, riff, gimmick of riddim maar de meeste tunes heb ik nog nooit gehoord, en ze maken me ook razend nieuwsgierig.

Buju Junior

Father Powell geeft intussen de ene big up na de andere. Aan de zoon van Buju Banton, aan Droop Lion (die ook zelf even aan de mic komt), aan 'Jah Shakespear and the Belgian film crew.' Heeft op zich weinig te betekenen maar toch springt mijn hart heel even op van trots, met dank aan Commander voor het linken. Jammer dat de rest van ons gezelschap het niet eens heeft opgemerkt. We zijn hier vandaag met 5 blanke Belgen en 4 daarvan ergeren zich in meer of mindere mate aan de MC en de snelle afwisseling van nummers. Nog nooit naar Civalizee geweest misschien? Of in de Bounce-tent op Reggae Geel? Ik dacht dat die Jamaicaanse stijl stilaan bekend was bij ons maar dat valt tegen. De anderen zouden willen dat Powell eindelijk eens zijn bek houdt, en een nummer laat uitspelen. Maar zo werkt het niet in de dancehall. Die MC en dat radde mixen horen er gewoon bij. Het is een muzikale cultuur op zich, die zichzelf ook in sneltempo vernieuwt en transformeert. Bij Stone Love kun je dat aan den lijve ondervinden, elke woensdag weer. Ik behoor onmiskenbaar tot het oudste (en witste) segment van de bezoekers maar voel mij hier in alle opzichten thuis, deel van het door tijdloze riddims en lyrics gekleurde continuüm (copyright Johnny Lexman) van reggae en dancehall. Stone Love = One Love. Eén herriemaker wordt snel en efficiënt afgevoerd, en buiten vakkundig in elkaar geslagen, vernemen we later. Het is het enige, kleine incident in een nacht doordrongen van positieve vibraties. Of het moest de megatruck zijn die door Burlington Avenue raasde toen wij vertrokken, als in een rampenfilm, luid toeterend en flikkerend met de lichten. Bijna ramt hij een auto maar komt nog net op tijd to stilstand. Om dan weer brullend op te trekken. Typisch voor het nachtverkeer in Kingston, waar dubbele richtingaanwijzers blijkbaar een vrijgeleide zijn voor topsnelheden en rode lichten. Gelukkig hoeven we niet iedere nacht de baan op.

Uptown, downtown 

Jah9 heeft geen zin, Chronixx zit in Holland en Protoje heeft niks laten horen. We zijn nog altijd op zoek naar een jonge rastaman of - vrouw, als tegengewicht voor de elders in onze docu. Bobby, onze gastheer in Discovery Bay, laat weten dat hij eventueel Dre Island kan optrommelen, die samenwerkt met zijn zoon. Dre Island: overtuigde rastaman, geschoolde muzikant, new roots, nu al redelijk bekend in Europa. En er resten ons nog maar twee dagen om te filmen. Bobby belt zijn zoon. We spreken af in een zijstraat van Barbican Way, aan de rand van het redelijk welgestelde Barbican Heights. Hier is Dre Island opgegroeid, letterlijk op een boogscheut van de middenklassewijk. Geen getto, zeker geen Trenchtown, maar wel balancerend op de rand van verpaupering. Ware het niet dat de plaatselijke youths de buurt netjes proberen te houden, en op te fleuren met bloemen en planten. Het is een bijzonder gezicht, zo tussen die kleine shacks en huizen, en het creëert een warme energie. Heartical is ook de ontvangst van Dre Island in de kleine gemeenschap. De mannen zijn trots op hun sterzanger en figureren graag in het interview. We stoppen hen daarvoor uiteraard wat geld toe (dit is Jamaica!) maar doen dat met veel genoegen. Andere mensen besteden hun dollars in resorts en aan attracties (Zwemmen met dolfijnen! Per vlot over de Rio Grande! Paardrijden! Golf!), wij laten het liever achter bij gewone Jamaicanen. Dre Island zingt a capella enkele fragmenten van 'Rastafari Way' en 'Uptown downtown'. Tom draait prachtige beelden, Yves registreert het geluid, David volgt op de monitor en ziet dat het goed is. Na de prachtige opnames bij Prof-I, Max Romeo en Mystic Revelation of Rastafari is dit opnieuw een zeer geslaagde draaidag. Jamaica heeft zich aan ons nog maar eens van haar mooiste kant laten zien, en dat is niet toevallig de kant van rastafari. Hoewel ik ook Stone Love nooit zal vergeten. Next stops (voor onze documentaire): Addis Abeba & Shashamane.