De verborgen geschiedenis van Suriname

Als het over slavernij gaat, heeft Nederland evenveel bloed aan de handen als Engeland en de Verenigde Staten. (En België in Congo, maar dat is een ander verhaal.) In Suriname heeft de onderdrukking van zwarten en kleurlingen ook nog tot diep in de 20ste eeuw geduurd. The half that's never been told, inderdaad. De laatste jaren pas wordt dat schandelijke verhaal naar buiten gebracht in films, boeken en documentaires.

Anton De Kom is een jonge Surinamer die de wantoestanden in zijn land niet langer kan aanzien. We schrijven begin jaren 20 van de 20ste eeuw. Hij ziet hoe mensen uitgebuit, uitgemoord en onderdrukt worden, bijna een eeuw na het officiële einde van de slavernij. 'Driehonderd jaar lang deden ze dat, tot er niets meer over was dan een hardnekkige en diepgewortelde zelfhaat. En nu de slavernij was afgeschaft, werden andere volkeren, Aziaten uit Indonesië en India, ingescheept naar Suriname, om de plek van de zwarte slaven in te nemen.'

Anton besluit om actie te ondernemen en richt een klachtenbureau in voor het wanhopige werkvolk. Maar dat kan de koloniale overheid natuurlijk niet hebben. De mensen moeten zich schikken naar de heersende koloniale verhoudingen, ondergeschikt maken dus aan de superieure blanke heersers. Wie die hiërarchie in gevaar brengt, of nog maar gewoon in vraag stelt, is staatsgevaarlijk. Ook de sufferers zelf kunnen zich maar moeilijk voorstellen dat ze betere levensomstandigheden zouden kunnen afdwingen, laat staan deelnemen aan een opstand.

Anton De Kom voelt zich machteloos en trekt naar Nederland. Hij leert er een vrouw kennen en wordt in de armen gesloten door de communistische partij. Hij geeft lezingen, schrijft artikels en geeft het boek 'Wij slaven van Suriname' uit, een literair protestpamflet. Hij werkt ook aan een grote roman over de geschiedenis van Suriname, 'de hele en ware geschiedenis. Het zou gaan over hoe de Nederlanders stelselmatig het zelfbeeld van de zwarte bevolking verkrachtten.' Maar de economische crisis in Nederland verhindert dat het boek wordt uitgegeven. De mensen hebben andere dingen aan het hoofd. 

Anton keert terug naar Suriname, met vrouw en kinderen, en begint opnieuw actie te voeren. Maar een samenkomst loopt uit de hand, de politie schiet met scherp, en plots wordt de droom een nachtmerrie. Anton De Kom belandt in de gevangenis en wordt na enkele maanden gedeporteerd naar Nederland. Ook daar houdt de overheid hem in de gaten.

Gefrustreerd en moe getergd krijgt De Kom mentale problemen en wordt gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling. Het is daar dat hij langzaam, met horten en stoten, in het reine komt met zichzelf en zijn omgeving, en dat het verhaal vorm krijgt, in gesprekken met zijn dokter en enkele andere patiënten. Je zou voor minder gek worden, als je weet wat Anton heeft moeten verduren in zijn leven, en dat hij daar bovenop ook nog het leed van een hele natie op zijn schouders torste.

Anton De Kom was geen Marcus Garvey, en zeker geen Haile Selassie. Maar hij had wel een droom, en kwam op voor sociale gelijkheid en rechtvaardigheid, tegen de wrede blanke overheerser. Het volk zag een verlosser in hem, een door God gezonden figuur die de mensen zou bevrijden van hun ketenen en naar het beloofde land zou brengen. Toch een beetje rastafari dus.

'De man van veel' is een prachtig geschreven, indringende en zeer verhelderende roman over een bijzondere man die echt bestaan heeft, en de Afrikaanse en Indische Surinamers voor het eerst deed dromen.