Hoe de CIA Jamaica ontwrichtte? Lees 'Stir it up' van David Dusty Cupples

Scott Gallagher is een jonge blanke dread met een haast neurotische fixatie op Bob Marley. In Jamaica heeft hij iets meegemaakt dat hem mentaal en lichamelijk door elkaar heeft geschud. Een psychiater probeert Scott te helpen om het trauma te verwerken. Geleidelijk herinnert hij zich wat er in Kingston gebeurd is, en hoe hij betrokken raakte bij de (waargebeurde) feiten die zich toen afspeelden.

Nadat de Amerikanen letterlijk orde op zaken hadden gesteld in Chili, Argentinië en andere landen waar 'communisten' de kop opstaken, lieten ze hun oog vallen op Jamaica. Daar was in 1972 een man aan de macht gekomen, Michael Manley, die toenadering zocht tot Cuba en openlijk een 'derde weg' predikte, ergens tussen de vrije Amerikaanse markt (die het Jamaicaanse volk nog maar weinig goeds had gebracht) en een socialer, zeg maar socialistisch systeem, met oog voor de noden van de sufferers. Manley was ook bevriend met Bob Marley, de koning van de reggae, internationale superster, rebel en rastaman. Zijn songs vertelden de waarheid, en ook dat zinde de CIA niet. Het bondgenootschap van Marley en Manley, twee helden van het volk, moest gestopt worden.

Scott is de zoon van het CIA-hoofd in Kingston, een archetypische bad guy zoals de Amerikaanse overheid ze in die dagen wel vaker uitstuurde over de wereld. De man krijgt alle middelen ter beschikking om het regime te destabiliseren: huurlingen, smeergeld, bevriende kranten, drugs (cocaïne) en vooral wapens, veel wapens. Hoog in de Blue Mountains werden ze geleverd, op afgelegen vliegveldjes, vaak in ruil voor grote ladingen ganja. Drugs for arms: het was geen uitzondering in de strijd tegen communisten en revolutionairen. De CIA speelde bovendien handig in op de historische rivaliteit tussen de twee politieke partijen in Jamaica, de regerende PNP en de JLP van Edward Seaga.

Scott zelf raakt bevriend met iemand uit de omgeving van Bob Marley en beleeft mooie dagen in het huis aan Hope Road. Tot de acties van zijn vader hem persoonlijk raken, fysiek, geestelijk en emotioneel. Het persoonlijke drama valt niet toevallig samen met de moordaanslag op Bob Marley en het Smile Jamaica concert enkele dagen later, een keerpunt in de geschiedenis van het eiland èn van Marley's carrière.

Het is een spannend verhaal dat Cupples vertelt, gedrenkt in de vibes en het patois dat we allemaal zo goed kennen. De auteur kijkt naar Jamaica met liefde, kennis en onmiskenbaar ook veel mooie en beklijvende herinneringen in het achterhoofd. Hij weet wat weed doet met een mens, kruipt moeiteloos in het hoofd van een dweperige puber en even makkelijk in het verknipte brein van een gefrustreerde CIA-agent. Niet alles komt goed op het einde, al was het maar omdat Bob Marley sterft, maar Scott heeft in elk geval zichzelf beter leren kennen, èn de andere helft van de geschiedenis, de helft die ons zelden of nooit verteld wordt.

David Cupples is niet de eerste auteur die de aanwezigheid van de CIA in Jamaica in de tweede helft van de jaren '70 linkt aan de moord op Bob Marley. In het Amerikaanse blowersblad High Times (en om die reden uiteraard nooit opgemerkt, laat staan serieus genomen door de traditionele media) stelde Alex Constantine in 2002 zelfs dat ene Carl Colby, zoon van CIA-directeur William Colby, kort voor de aanslag op Bob Marley het huis aan Hope Road zou binnen geglipt zijn. Net zoals Scott Gallagher in 'Stir it up' dus, ook al wordt die hier dan nadrukkelijk geportretteerd als sympathisant van Marley en de sufferers.

Cupples is wel de eerste auteur die de loden jaren van Jamaica – tegelijk de gouden jaren van de reggae – weet uit te drukken in een sprankelende roman, en die de betekenis en de aantrekkingskracht van de Jamaicaanse cultuur voor blanke Amerikanen en Europeanen in die periode zo treffend vat in woorden, gedachten en beschouwingen, op de juiste momenten gelardeerd met bijbelcitaten en historische informatie. Een must read voor iedereen die de geschiedenis van Jamaica, de reggae, Bob Marley en rastafari beter wil begrijpen, of er gewoon eens een goed verhaal over wil lezen.

'Stir it up' (David Dusty Cupples) is verkrijgbaar via Amazon.