The Wounded Lion: tracing the emperor

Dromend van een nieuw Romeins rijk en nog rancuneus na de bittere nederlaag die de Italianen hadden geleden bij de slag om Adwa in 1896, vielen de fascistische troepen van Benito Mussolini Ethiopië binnen in oktober 1935. Tegen een vijand die gebruikmaakte van het modernste oorlogstuig en zelfs het inzetten van mosterdgas niet schuwde, stond het weinig georganiseerde en slecht bewapende Ethiopische leger zo goed als machteloos. Na een reeks opeenvolgende nederlagen werd keizer Haile Selassie I in april 1936 dan ook geadviseerd met zijn gevolg het land te verlaten.

De keizer zou de vijf daarop volgende jaren in ballingschap doorbrengen in het Verenigd Koninkrijk, een periode die hij in zijn memoires zelf kort omschreef in volgende bewoordingen: "Our life at Bath was very hard. We also encountered great financial difficulties." (My Life And Ethiopia's Progress, Volume 2, The Autobiography Of Emperor Haile Selassie I, Frontline Distribution International, 2007)

Samen met Jef Van der Aa, antropoloog en ook al jaren gefascineerd door de figuur van Haile Selassie I, trok ik op onderzoek naar het Verenigd Koninkrijk om uit te zoeken welke sporen nog resten van die merkwaardige voetnoot in de geschiedenis van de twintigste eeuw.

London & Wimbledon 

Na enkele korte tussenstops in Jeruzalem en Gibraltar arriveerde de keizer met zijn gevolg op 3 juni 1936 aan boord van de SS Orford in de Britse haven Southampton, van waaruit ze hun reis per trein verder zetten, richting Londen. Daar werd hen tijdelijk een appartement ter beschikking gesteld door Sir Elly Kadoorie, ideaal gelegen op 5 Princes Gate, amper enkele passen van het gebouw van de Ethiopische Legatie op 17 Princess Gate.

De Engelse overheid liet echter al gauw verstaan niet officieel te willen instaan voor het onderhoud van de Ethiopische keizerlijke hofhouding en dus moest Haile Selassie I noodgedwongen op zoek naar een eigen residentie. Een van de eerste plekken waar hij terechtkwam was Wimbledon; toen, en nog steeds, een groene long net ten zuiden van de hoofdstad. Op uitnodiging van dr. Richard Seligman en diens vrouw Hilda, bracht de keizer in juni van 1936 enkele dagen door in Lincoln House; een gelegenheid die de gastvrouw te baat nam om niet alleen een fundraiser te organiseren, maar als beeldhouwster de keizer ook te vereeuwigen in steen. Het borstbeeld werd na haar dood in 1955 overgedragen aan de Wimbledon Borough Council die het in Cannizaro park plaatste. Dit publiek toegankelijke park was vroeger de privétuin van Cannizaro House; tegenwoordig is het een luxehotel en een absolute aanrader voor wie het legendarische Engelse afternoon tea eens wil proberen. Ook van prinses Tsahai, de jongste dochter van Haile Selassie I, die in 1942 op eenentwintigjarige leeftijd overleed, beeldhouwde Seligman een portret; het hoofd dat jarenlang in Lincoln House stond, werd recentelijk te koop aangeboden op de privémarkt.

Bath

Dat de keizer uiteindelijk toch in Bath terechtkwam berust waarschijnlijk op meer dan toeval alleen. De Britse regering maakte er niet echt een geheim van dat ze de ontheemde monarch liever uit Londen zag vertrekken. Voor de keizer bood Bath een ideale oplossing: het stadje lag in het heuvelige en groene Somerset, maar toch binnen treinafstand van de Britse hoofdstad. Het stadje stond bovendien al sinds de Romeinse tijd bekend om haar thermale bronnen, iets waar de keizerlijke hofhouding zeker vertrouwd mee was aangezien de locatie van de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba om dezelfde reden gekozen werd door keizer Menelik II en zijn gemalin Taitu.

Aanvankelijk verbleef de keizer nog in het luxueuze Spa Hotel, het tegenwoordige Macdonald Bath Spa Hotel; helaas net iets te prijzig voor ons budget en dus kozen wij dan maar voor het iets centraler gelegen Best Western Abbey Hotel vlakbij de Roman Baths en de Guildhall. Ook de keizerlijke schatkist was echter niet bodemloos - integendeel zelfs - en dus moest de keizer dringend op zoek naar een geschikte woning voor zijn gezin en de leden van de keizerlijke hofhouding. Al snel viel zijn oog op Fairfield House, een grote victoriaanse villa iets ten noorden van Bath die had toebehoord aan Mrs Campbell-White (een in het buitenland overleden weduwe) en al enkele jaren leegstond. Het huis staat er nog steeds, maar is enkel toegankelijk op aanvraag. Veel blijft er echter niet over uit de periode van Haile Selassie I. Aan de ingang herinneren twee plaques in het Engels en Amhaars aan zijn verblijf en binnen hangen her en der nog portretten van de keizer en zijn gezin. Voor leden van de Rastafari-gemeenschap heeft het huis natuurlijk een speciale betekenis en voor hen werd dan ook een geïmproviseerde spirituele ruimte gecreëerd. 

Voor echte fanaten zijn er op wandelafstand van het huis nog enkele merkwaardigheden terug te vinden. Op een deel van het vroegere domein werd een sociaal woonproject neergezet en de wijk werd toepasselijk herdoopt tot Empress Menen Gardens. Toen in september 1938, Heruy Walda-Selasse, minister van buitenlandse zaken en één van Haile Selassie's trouwste raadgevers, plots kwam te overlijden, werd de man begraven op het nabijgelegen Locksbrook Cemetery. Het stoffelijk overschot werd later gerepatrieerd naar Ethiopië, maar het graf bevindt zich nog steeds op de begraafplaats bij Fairfield.

Wie nog wat vertier zoekt om de avond in Bath door te komen, kan misschien een film meepikken in The Little Theatre. Het was in dit piepkleine art deco bioscoopje dat Haile Selassie I af en toe de newsreels over de oorlog in zijn thuisland kwam bekijken; iets waaraan de bezoeker trouwens netjes herinnerd word dankzij een in 2010 aangebrachte plaque.

Haile Selassie I, het wat ongewenste, verdreven staatshoofd uit Ethiopië, zou uiteindelijk in 1941 naar zijn geboorteland terugkeren. Zijn volgende reis naar het Verenigd Koninkrijk zou er heel anders uitzien.

State visit 1954

Als deel van een diplomatieke wereldreis waarbij hij in zes maanden zowat een dozijn staten aandeed, bracht Haile Selassie I in oktober 1954 een officieel staatsbezoek aan het Verenigd Koninkrijk. Deze keer spaarde de Engelse overheid geen enkele moeite en de Ethiopische vorst werd dan ook met alle egards ontvangen.

Op het officiële programma stonden onder andere een staatsbanket in aanwezigheid van Hare Majesteit Koningin Elizabeth II, een lunch met eerste minister Winston Churchill in 10 Downing Street en een debat in het Lagerhuis.

Ten persoonlijken titel was het de keizer vooral te doen om diegenen die hem in die donkere dagen midden de jaren dertig hadden bijgestaan, te bedanken. De Seligmans in Wimbledon werden vereerd met een kort bezoek en in Bath logeerde de keizer nog eenmaal in zijn eigen Fairfield. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had het huis nog even dienstgedaan als noodopvang voor geëvacueerde baby's en zuigelingen, maar daarna had het jarenlang leeggestaan. In 1958 droeg Haile Selassie I het huis officieel over aan de stad Bath en vanaf dan werd het gebruikt als bejaardentehuis. Sinds 1995 runt de charismatische Pauline Swaby-Wallace er BEMSCA, een dagcentrum voor Caribische en Aziatische bejaarden uit Bath.

Bij wat zijn laatste bezoek aan Bath zou worden, werd de keizer ook geridderd tot Freeman of the City, een eer die slechts zeer weinigen te beurt valt. In de Guildhall (enkel op afspraak te bezoeken) zijn nog heel wat sporen van deze feestelijke dag terug te vinden: er is het Freemen's Book met daarin een prachtig geïllustreerde oorkonde en zelfs een Ethiopisch tapijt dat hij de stad cadeau deed. Van de twee ivoren olifantentanden, die ook bij dat officiële cadeau hoorden, is na een diefstal helaas geen spoor meer; enkel het houten onderstel blijft wat zielig in de archieven achter. In het gastenboek van de stad vonden we naast de handtekening van de keizer ook die van prins Ermias Sahle Selassie, de kleinzoon van Haile Selassie I, die Bath in 2002 met gelijkaardige bedoelingen als de onze een bezoekje bracht. Tenslotte stelde de stad Bath ook nog een mooi officieel fotoboek over de gelegenheid samen. Het origineel ligt ter inzage in de archiefafdeling van de Guildhall, maar afdrukken zijn ook beschikbaar via de website http://www.bathintime.co.uk.

Haile Selassie als toeristische troef 

Ondertussen heeft Fairfield uw hulp nodig; het gebouw zou een grondige restauratie kunnen gebruiken. Ook al is het gebouw ondertussen een zogenaamd "English Heritage Grade II listed building", de fondsen om de villa in ere te herstellen ontbreken blijkbaar en er wordt zelf gefluisterd over een eventuele verkoop. 

Om dit alles een halt toe te roepen en Fairfield nieuw leven in te blazen creëerde Shawn 'Naphtali' Sobers (hoofddocent fotografie & media aan de Universiteit van West Engeland, regisseur van de documentaire "Footsteps Of The Emperor" en tevens onze gids tijdens ons verblijf in Bath), in samenwerking met BEMSCA, de website http://houseofhismajesty.wordpress.com. 

Wie zelf ook eens naar Bath wil afzakken, moet het voorlopig nog allemaal grotendeels zelf uitzoeken. Ondergetekende hoopt dat dit artikel daar op zijn minst een hulp bij kan zijn, maar er zijn ondertussen ook gesprekken gaande met de toeristische dienst van de stad die het mogelijk moeten maken om in de toekomst wellicht een thematisch verblijf of een uitgestippelde wandelroute aan te bieden.