Mulatu Astatke, king of ethiojazz (nu met zijn eigen band)

Zouden wij Mulatu Astatke (68) gekend hebben zonder Jim Jarmush? De Amerikaanse regisseur heeft zijn muziek alleszins uit het etnische verdomhoekje gehaald, en naar een groter publiek gebracht. In de weemoedige roadmovie Broken Flowers (2005) heeft het hoofdpersonage, rol van de immer onpeilbare Bill Murray, maar één cd bij. De bizarre muziek biedt hem enige troost en vormt de perfecte soundtrack bij de uitgestrekte Amerikaanse landschappen.

"Ik ben Jim natuurlijk heel dankbaar," zegt Astatke. "Hij heeft ervoor gezorgd dat ik nu in heel de wereld kan optreden, en dat ik een hele nieuw publiek heb aangeboord. Maar vergeet niet dat ik al 42 jaar ethiojazz maak. En sinds Damian Marley en (de Somalische rapper) K'naan mijn muziek gesampled hebben, kennen ze me ook in de hiphop. Hoe ouder ik word, hoe jonger mijn publiek."

Mulatu Astatke was eind jaren '50 de eerste Afrikaan die een beurs kreeg voor de gerenommeerde Berklee College of Music in Boston. Later ging hij les ging geven in New York, waar hij ook zijn unieke stijl ontwikkelde, een combinatie van de bevreemdende Ethiopische toonladders (die meestal niet meer dan vijf noten tellen) en de swing, de jazz en de funk van de Amerikaanse muziekcultuur.

"Ik moest met iets nieuws op de proppen komen. Dus begon ik te experimenteren met de pentatonische toonladders uit onze kerkmuziek. Ik probeerde om de arrangementen en harmonieën van de jazz in die vijf noten te passen, en ik denk dat ik daar goed in geslaagd ben. Het is het belangrijkste kenmerk van de ethiojazz."

Mulatu Astatke laat zich sindsdien inspireren door de meest uiteenlopende stijlen en genres. Zijn eerste albums klonken behoorlijk latin, toen een dominante factor in de populaire jazz. Later wierp hij zich met evenveel enthousiasme op soul, blues, funk, en de naar Ethiopische maatstaven even 'vreemde' West-Afrikaanse muziek. Vorig jaar toerde hij nog met de Nederlandse avantgardeband The Heliocentrics.

Astatke heeft de afgelopen twee jaar liefst vijf concerten gegeven in België, en telkens worden de zalen groter. Ruim 800 mensen zagen dinsdag in de Vooruit andermaal een schitterende show, bezwerende Ethiopische ritmes en grooves met een latin flavour, rijkelijk overgoten met briljante solo's op trompet, saxofoon, cello, percussie, drums en contrabas. Astatke zelf is een virtuoze vibrafonist en toetsenist maar gunt in de lang uitgesponnen composities al zijn muzikanten een plaats in de schijnwerpers. Vooral de blazerssectie speelt zich in het zweet, soms even strak als de JB's van James Brown maar veel vaker woest uithalend, in een soort trance, een uitvergroting van de bezwerende tonen die weerklinken uit de blaasinstrumenten in religieuze Ethiopische processies. Maar net zo goed betoverend melodieus, de sax dolend en smachtend naar bevrijding, naar een wereld waar het leven mooier is, Bill Murray achterna, inderdaad.

Het relatieve succes van Broken flowers heeft niet alleen gezorgd voor een sterke stijging in de cd-verkoop van Mulatu Astatke. Hij kreeg ook een fellowship toegewezen op Harvard University, waar hij als musicoloog een studie maakte van de Ethiopische bijdrage tot de evolutie van de muziek wereldwijd. "De Ethiopische Orthodoxe Kerk kende al orchestrale muziek in de vierde eeuw." Astatke werd ook artist-in-residence op het Massachusetts Institute of Technology (MIT), waar hij samen met wetenschappers werkte aan een upgrade van traditionele Ethiopische muziekinstrumenten. "De keberro is de voorloper van de timpani die Beethoven, Bach en Tsjaikovsky later zouden gebruiken."

Momenteel houdt Mulatu Astatke zich bezig met de renovatie van zijn Wal African Jazz Village, wat de eerste muziekschool in het oosten van Afrika moet worden, mèt bijhorend openluchttheater voor concerten.

"Beeld je in dat wij ons in Ethiopië en andere derdewereldlanden even bewust zouden zijn van onze individuele talenten als de mensen in het westen. Dat wij niet alleen dokter of ingenieur zouden willen worden, zoals nu meestal het geval is, maar ook muzikant of componist, artiest of acteur. Wij verliezen nu heel veel talent, gewoon omdat kunst nog altijd niet serieus wordt genomen als studiekeuze. Waarom zouden wij vandaag niet meer in staat zijn om prachtige dingen te creëren als Lalibela of Aksum?"