History of Beljam Reggae 2: foundation years

Part 1

Reggae is bij ons nooit meer zo populair geweest als in 1979. De Jamaicaanse tunes die tot dan in de hitparade hadden gestaan waren op één hand te tellen (Millie Small, Desmond Dekker, Dillinger…) en werden door de buitenwacht veelal gewoon novelty hits genoemd, nieuw maar niet substantieel. We konden de muziek nog niet plaatsen en vermoedden dat het eerder toevalstreffers waren, zoals je wel meer one hit wonders had met maffe liedjes. De eerste reggaesingle die op 1 kwam, was Dreadlock holiday van 10CC (1978), veeleer een pastiche met een grappige clip maar wel de wegbereider van een hele golf reggaehits in '79.

Door het commerciële succes kreeg reggae in de meeste platenwinkels voor het eerste een aparte bak toebedeeld. De grootste collectie (naast die van Rasta Connection uiteraard) stond bij Brabo Records aan de grote markt, toen de belangrijkste en meest invloedrijke platenzaak van de stad. Achter de hoge toonbank stond Gaba Longsize (Luc Pleuger) als reggaeman. Hij heeft in die hoedanigheid talloze klanten op het goede spoor gezet en ingewijd in de wereld van roots, dub, ska, rocksteady… Weinig mensen hebben zo'n ingrijpende rol gespeeld in de verspreiding van de reggae in Antwerpen en verre omstreken. De reggaebak bij Dilewyns (nu Free Record Store) is nooit echt volwassen geworden, die van Métrophone zou pas later tot bloei komen.

Er werden ook steeds meer party's georganiseerd (wij zegden toen nog fuiven of TD's), in de Samson, de King Kong of de 1000 Apppeltjes.

Music Station Imports: de winkel, de club, de organisator

In een galerijtje aan het Astridplein opende in '82 Music Station Imports de deuren, de zaak van Brent Clarke. Lees hier zijn volledige verhaal. Clarke had een heel verleden in Engeland maar voor ons was hij gewoon een nieuwe platenboer, de uitbater van de tweede winkel in Antwerpen (na Rasta Connection) waar je haast uitsluitend reggaeplaten kon kopen. Hele dagen hebben we er rondgehangen, luisterend naar de nieuwste producties uit Engeland en Jamaica maar ook naar de verhalen van Brent over vroeger. Zou hij echt de manager van Bob Marley geweest zijn? Hij was in elk geval getrouwd met de bloedmooie Janet Mundell, fotomodel, ex-Miss Jamaica en de zus van Hugh Mundell, een van onze favoriete zangers. In de kelder van de winkel had hij duizenden oude singles staan, bijna allemaal collector's items.

Op de Stadswaag opende Clarke zomaar een reggaeclub, de MSI, schuin tegenover de Cinderella, het roemruchte punkcafé, in de zwaarste uitgangsbuurt van de stad. We konden daar het hele weekend reggae horen, afgespeeld door een geweldige installatie. Clarke versierde ook een programma op Radio Centraal,waar we steevast naartoe mochten komen en zelfs mee presenteren en live 'toasten' (rappen). 

Het was daar dat Brent Clarke mij de dj-naam Jah Shakespear toebedeelde, omdat ik literatuur studeerde. In Leuven, op Radio Scorpio, had ik mezelf nog redelijk onnozel Conquering Carl genoemd. Maar mijn programma Dread at the controls (handig voor de jingles die je toen nog gewoon moest opnemen met een cassetterecorder) heeft daar wel 2,5 jaar met succes gelopen, van 1980 tot 1982. Reggae had in die dagen ook een prominente plaats op de andere playlists van Scorpio en haalde regelmatig de Deftige Dertien, de hitparade van het station. In het Volkshuis organiseerden we een party met de Brusselse groep Seven Roots, waar meer dan 800 mensen op af kwamen. 

Vrije radio

En zo hadden de meeste vrije (toen nog echt rebelse) radio's hun eigen reggaeprogramma. Ongeveer tegelijkertijd met Professor Cat in Antwerpen begon in Brussel, op Radio Capital, het programma This station rules the nationte lopen, met de verzamelaars Ranking Dirk, Ras Antonius en engineer Pol Fokker. Het station was tot in Antwerpen te ontvangen, en in tegenstelling tot de Cat gaf het trio de luisteraars een pak informatie mee. Het was bij hen dat ik het onderscheid leerde maken tussen verschillende versions en producers, tussen oude en nieuwe reggae, tussen zangers en toasters. Ook Radio Toestel (Gent) en Radio Katanga (Aalst) hadden in die tijd al hun eigen reggaeprogramma's. In Antwerpen traden Gaba Longstyle en Lui Lucky (de vader van Crucial Alphonso) in de voetsporen van Professor Cat op de ambitieuze, pseudo-commerciële zender SIS.

De eerste Antwerpse toasters maakten hun opwachting, op de radio en op sound: de al eerder genoemde Gabba Longsize, Grasshopper, Ranking Junior, en singer man Little Herbie, nu bekend als Erick Judah. In de nieuwe zaal Hof ter Lo organiseerde Brent Clarke de eerste reggaeconcerten. Bob Marley was al in Vorst geweest, Steel Pulse in de Roma en Black Uhuru in de AB, Peter Tosh in het Groentheater en Third World in het Koninklijk Circus. Toots & The Maytals: het allereerste reggaeconcert in Hof ter Lo. Maar dat waren de supersterren van de reggae. Brent Clarke was de eerste promotor die cultreggae programmeerde. Ras Michael & The Sons of Negus, Jah Woosh en andere obscure namen. Hof ter Lo zou later in de jaren '80 ook wel 'de Antwerpse reggaetempel' genoemd worden, een traditie die werd ingezet door Clarke en Rasta Connection. (Hoewel zijn oorspronkelijke plan wel erg ambitieus was. We zijn ooit samen begonnen aan de voorbereidingen van een festival in Vorst Nationaal met (echt waar) Joe Higgs, Michigan & Smiley, Winston Jarrett, Jennifer Lara, High Times Band en Pablo Gad. Tickets zouden 575 frank kosten (15 euro). Het werd uiteindelijk Brimstone en Capital Letters in Hof ter Lo.)

Naast de grote namen konden we ook steeds vaker minder bekende artiesten live aan het werk zien, zoals mag blijken uit dit overzicht (met dank aan Oli). Mèt persoonlijk commentaar.

1 juli 1979, Groentheater Brussel. Peter Tosh -Capital Letters - Reggae Regulars. Niet gezien, ver weg op reis. Capital Letters enkele maanden later wel gecheckt in de AB.
12 januari 1980, AB. The Specials. Niet gezien, maar wel Madness in een zaal van de RUCA (Rijksuniversitair Centrum Antwerpen). Met gratis knipbeurt voor alle rude boys.
22 juni 1980, Vorst Nationaal. Bob Marley & the Wailers. De dag voor mijn moeilijkste examen (Middeleeuwse Nederlandse literatuur) maar hoe kon ik dit laten liggen? Ik zou er voor eeuwig spijt van gehad hebben: een klein jaar later was Bob Marley dood. Voor mijn examen haalde ik 11 op 20.
Juli 1980, Mallemunt Brussel. Linton Kwesi Johnson - UB 40. LKJ met tapes en soms gewoon zonder, op het natuurlijke ritme van zijn gedichten. UB40 speelde de songs van het klassieke (roots)album Signing Off. Een schitterend concert.
Zomer 1980, Hallen van Schaarbeek. Misty in Roots. Niet gezien (weer op reis) maar later wel kunnen kopen. Live at the Countervision: prachtige plaat.
6 september 1980, St Gérard Festival Namen. Steel Pulse. Niet gezien, maar wel in De Roma.
16 januari 1981, Alpheusdal Berchem. Burning Spear. Het eerste concert op het Europese vasteland, in een onwaarschijnlijke zaal, georganiseerd door Professor Cat. Onvergetelijk.
30 mei 1981, Sunshine Festival Woluwe. Peter Tosh. Nooit geweten.
23 februari 1982, Hof ter Lo.Toots & the Maytals. Eerste reggaeconcert in deze zaal, het begin van een lange traditie die tot vandaag wordt voortgezet in Petrol.
18 mei 1982, Koninklijk Circus Brussel. Third World. Niet gezien.
10 juni 1982, AB. Black Uhuru. In de allerbeste bezetting (Michael Rose, Duckie Simpson, Puma), met Sly & Robbie als backing band. Een fantastische show, nieuw en opwindend, Bob Marley voorbij (zo leek het toen).

28 augustus 1982, Hof ter Lo. Brimstone-Militant Barry-Carlton Jackson-Ras Michael. Er kwamen drieduizend mensen opdagen, drie keer meer dan de concertzaal kon verdragen. Overal in de omgeving, toen nog groen en braakliggend terrein, zaten groepjes mensen, als op een festival. Het was niet alleen het eerste grote reggae-evenement in Vlaanderen maar tevens een spontane blow-in avant-la-lettre. 

30 september 1982, Hof ter Lo. Max Romeo- Horace Andy – Matumbi. Horace Andy! Max Romeo! Voor de eerste keer in België! Begeleid door Matumbi, een van de beste maar ook minst bekende rootsgroepen uit de UK.
12 november 1982, Hof ter Lo. Clint Eastwood & General Saint. De hitmakers van het moment, de eerste echte rub-a-dub show, fris en onbekommerd.
24 november 1982, Hof ter Lo. Steel Pulse - Misty in Roots.
Herfst 1982, Hof ter Lo. Tapper Zukie. De loomste show die ik ooit gezien heb. Luister naar Raggy Joey Boy, Tappa's toenmalige hit, en u begrijpt wat ik bedoel.
18 juni 1983, Hof ter Lo. Brimstone - Capital Letters.

Presenting: King Flashman Elektro Sound

Na de eerste winkels, party's, concerten en radioshows konden de eerste artiesten niet uitblijven. Wij staan altijd  open voor correcties maar de eerste Belgische reggaemuzikanten waren volgens ons Ras Pat en Jah Fil (a.k.a. Ras Feel a.k.a. King Flashman), die zo rond 1979 in het primitieve (pre-digitale) homestudio 'dubbeldubs' begonnen te produceren. Dat waren bestaande dubs bewerkt met stereo panning echo's, equalizers, bass balls, 'flanging', Elektro Harmonics en ander Upsetter-achtige toestanden. Flarden radio en tv werden opgenomen op cassette en letterlijk verknipt – sampling bestond nog niet.

De eerste band van Pat en Fil heette King Fruitgrape & His Royal Noseblowers en speelde voornamelijk covers van Bob Marley en Burning Spear. Later bouwden ze ook zelf een sound system, met 45cm RCF woofers in tobogan kasten in berkenhout en een versterker van 100 Watt. Het tunen van de sound nam uren in beslag. King Flashman Elektro zou later de affiche halen van het Sfinks Festival.

Antwerpen was in die jaren reggae town bij uitstek. Nergens viel zoveel te beleven, live, op de radio, in allerhande zaaltjes, in de MSI club… Tussen 1979 en 1984 vestigde zich hier een reggaecultuur die nooit meer zou verdwijnen en tot vandaag haar sporen nalaat in de Beljam Massive.

Volgende keer: en buiten Antwerpen?