Natural Mystic in Shashamene Day 3

Day 1

Day 2

Zondag is ook in Ethiopië de dag van de Heer, en dus gaan de mensen naar de mis. Mijn vorige religieuze ervaring in Ethiopië (Axum) was zo ingrijpend dat ik besluit om Alex te vergezellen naar de kerk. Vroeg uit de veren, geen ontbijt, hobbelige rit met het busje naar de andere kant van de stad, nieuwsgierige blikken en bedelende handen: voor het eerst worden we uit de comfortzone gehaald die rastafari tot dusver voor ons gecreëerd heeft. Dit is geen party of nyahbinghi maar een viering van de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk, op de feestdag van Johannes de Doper bovendien, wat de hele ceremonie alleen maar kleurrijker en belangrijker maakt.

Het kleine kerkgebouw zelf is het Heiligdom der Heiligdommen. Daar mogen alleen de hoogste priesters binnen. De vele duizenden gelovigen staan buiten, rond de kerk, de blik devoot op het gebouw gericht, sommigen zelfs met het voorhoofd tegen de muur, om toch maar zo dicht mogelijk bij het heiligdom te zijn en zo verlossing te vinden. Alle vrouwen dragen de typische witte doeken, licht en grof geweven, met dunne streepjes kleur aan de randen. Ook het gros van de mannen heeft een witte sjaal om de schouders geslagen. Sommigen pronken met een kunstig bewerkte, fluwelen parasol.

De eerste twee (!) uur luisteren we naar de lezingen van een priester. Zijn stem klinkt schel en vervormd, halfslachtig versterkt door een rudimentaire geluidsinstallatie. Ik versta er geen woord van maar toch geraak ik langzaam in de ban van de aandacht en de toewijding die de mensen rond mij tentoon spreiden. Af en toe gaat er een gsm af, of passeert zowaar een sputterende bajbaj tussen het volk. Bedelmonniken en verkopers van wieken en kruisjes zoeken discreet contact met de mensen. Ik koop een lange, dikke wiek en steek er de vlam in met mijn aansteker. Een klein meisje gebaart dat ze mijn vuur wil delen, op aangeven van haar moeder zie ik. Ze houdt haar wiek tegen de mijne en ik voel me plots heel dicht verbonden met deze mensen. Ik luister samen met hen naar teksten die ook zij nauwelijks begrijpen (toch niet als ze worden uitgesproken in het Ge'ez, het kerklatijn van de Ethiopiërs) maar we voelen wel dezelfde spirituele energie. In plaats van me af te sluiten voor deze collectieve religieuze trance, zoals je van een westerse intellectueel toch zou mogen verwachten,  laat ik mij erop meedrijven. In plaats van de ceremonie af te doen als bijgeloof of godsdienstwaan, herken ik een oerkracht en een stamgevoel die wij alleen nog in sterk verzwakte vorm terugvinden op popconcerten of andere massamanifestaties.

Langzaam, spontaan en impulsief, komen er reacties los uit het publiek. Iemand antwoordt instemmend. Enkele vrouwen maken een hoog, kirrend geluid, zoals je dat overal hoort in Afrika en de Arabische wereld. De lezing krijgt een ritme, een tweede priester neemt over, mensen klappen in de handen. Er lijkt geen systeem of melodie in het samenspel te zitten, en toch ontstaat er muziek, misschien wel de eerste muziek, zoals de heilige Y   ared die destijds in Ethiopië gemaakt heeft. De belangrijkste woorden kregen een klemtoon mee, de belangrijkste zinnen een ritme. Een man met een grote trommel bevestigt en benadrukt de cadans. Een twaalftal dansers en danseressen zetten een trage, bedachtzame dans in. Een man neemt de microfoon over en zingt het ene na het andere uitbundige call-and-response liedje, typisch Afrikaans, typisch slavensong, typisch nyahbinghi.

Dan komt de tabot naar buiten, de kopie van de Ark des Verbonds, het heiligste object van de kerk. De massa reageert met geroep, gezang en applaus, en zet zich dan in beweging. Alex zegt dat we nu met z'n allen twee keer rond de kerk moeten stappen. Ik voeg me gewillig tussen de uitgelaten Ethiopiërs. Zo schuifelen we met z'n allen, in het zog van de tabot, naar het beloofde land, niet dat van de rasta's weliswaar, maar deze tocht is nog veel ouder, veel oorspronkelijker, veel echter. In deze processie voel ik mij thuis, meer verbonden met mijn christelijke roots dan in eender welke religieuze bijeenkomst die ik in mijn leven al heb meegemaakt. Als ik mij tot één geloof moet bekennen, zal het allicht de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk zijn. U weet dat ook Bob Marley zich in zijn laatste levensmaanden nog tot deze godsdienst bekeerd heeft?

Back in Zion Train Lodge

We keren terug naar Zion Train Lodge voor een stevig ontbijt. Ras Asher wil ons nog één man voorstellen. Priest Paul is de leider van de Boboshanti, de jongste en meest omstreden huizen van rastafari. 'Als één man ons kan vertegenwoordigen bij de overheid, dan wel Priest Paul,' zegt Asher. 'Van alle rastaleiders heeft hij in zijn gemeenschap het meeste gezag.'

Dat laatste blijkt al meteen als we Priest Paul onverhoeds tegen het lijf lopen in de buurt van Ras Hailu. Er is vannacht ingebroken in het huis van David, de Vlaamse migrant die hier enkele jaren geleden in verdachte omstandigheden is overleden. Paul leidt het onderzoek en probeert de zaak samen met enkele getrouwen uit te klaren. De sfeer is gespannen, Paul spiedt voortdurend de omgeving af. Ras Asher stelt ons aan elkaar voor, en ik kom meteen ter zake. Zoals de meeste boboshanti staat Priest Paul mij argwanend en afstandelijk te woord, bij momenten zelfs arrogant. Hij doet me denken aan de Sizzla, de eerste bobo die ik destijds geïnterviewd heb, mijn eerste confrontatie met de rastaman nieuwe stijl. Wat was er gebeurd met de natuurlijke liefde en vriendelijkheid van de rasta's? Waar had ik het aan verdiend om behandeld te worden als een deurmat, nadat ik de rastaman al jaar en dag door dik en dun verdedigde? Over de nieuwe drievuldigheid  van de Boboshanti wil ik het niet eens hebben. Heb je de mensen eindelijk een beetje kunnen uitleggen waar rastafari voor staat, en wat de continuïteit is tussen de oorspronkelijke (bijbelse) Drievuldigheid en Haile Selassie, komen ze plots aanzetten met een nieuw poppetje. Alsof die Prince Emmanuel nog maar de enkels zou komen van Jezus Christus en Haile Selassie.

Maar dat zet ik dus allemaal probleemloos opzij om Priest Paul te leren kennen. Heeft hij zin om mee te werken aan onze documentaire? Niet als er niets tegenover staat voor de gemeenschap, antwoordt hij rechtuit, en daar heb ik alle begrip voor. Wij zijn niet de eerste filmploeg die hier passeert, en ik kan me voorstellen dat de plaatselijke bevolking daar maar zelden baat bij heeft, zeker als je de negatieve vibes in acht neemt die de definitieve beelden vaak uitstralen.

'Aan positieve promotie hebben wij geen nood,' verbaast Priest Paul mij. 'Een goede naam hebben wij al, overal in de wereld.' Is genoteerd. 'Ik praat hier over een concrete bijdrage aan de ontwikkeling van onze gemeenschap.' Ik beloof dat we een plan zullen uitwerken om steun te vergaren voor de hele rasta community in Shashamene.

'I will get back to you in a few months.'
'To the I. Not you.'
'To the I, excuse me.'

Dat toontje dus. David en Rebel vinden het maar niks, mij intrigeert die Priest Paul. Ik zou met hem wel eens een diepgaand gesprek willen voeren over rastafari, in alle openheid, maar ik vrees dat hij daar niet open voor staat. Uiteindelijk ben ik toch maar een blanke onderdrukker en huldigen de bobo's het principe van black supremacy. Mijn visie zal altijd ondergeschikt en minderwaardig blijven. Jammer, want Priest Paul is inderdaad een sterke figuur, zoals Ras Asher al zei, een man die voluit zijn verantwoordelijkheid neemt in Shashamene en de rasta community discipline en werklust bij te brengen.

Reasoning with Ras Mweyu

Gelukkig wacht ons bij Ras Hailu nog een interessante gesprekspartner. We komen onze souvenirs ophalen, Jah Rebel zijn medailles, ik mijn banana art, en Hailu zit te schaken met Brother Mweyu. Hij had ons gisteren al opgemerkt, zegt hij, tijdens de nyahbinghi. Ik zeg dat hij daar een heel sterke tekst heeft voorgelezen. Amper heb ik mezelf voorgesteld (journalist, boek geschreven, in Jamaica geweest: ik heb door, de jaren heen geleerd om het in één adem te zeggen en het wantrouwen bij de meeste rasta's meteen weg te nemen), of hij bestookt me met complexe vragen. Wat is mijn concept van rastafari? Vind ik dat de mensen hier arm zijn, of bewust afstand nemen van de consumptiemaatschappij? En waarom bekeer ik mij niet tot de Ethiopisch-Otrhodoxe Kerk, als ik er mij dan toch zo verbonden mee voel?

'Omdat er één groot verschil is tussen jou en mij,' antwoord ik. 'Jij hebt het geloof van huis uit meegekregen. Voor jou is het een onaantastbare zekerheid. Ik ben een rationele westerling die zich nooit helemaal kan overgeven aan een religie, aan eender welke religie. Ergens onderweg zijn wij ons onvoorwaardelijke geloof in Jah kwijtgeraakt.'

Ras Mweyu is een man naar mijn hart. Verstandig, alert, kritisch en nieuwsgierig. Dit soort gesprekken heb ik in Kingston ook met Brother Sam gevoerd, de man die het heilige vuur van Mystic Revelation of Rastafari heeft brandend gehouden na de dood van Count Ossie en die in 1963 zelf op bezoek is geweest bij Haile Selassie.

Het is onze laatste ontmoeting in Shashamene. We moeten terug naar Addis Abeba. We nemen afscheid van Ras Asher, Alex en Sandrine, en mentaal van de hele gemeenschap, van de moedige rasta's die de daad bij het woord hebben gevoegd en hier zijn komen wonen. Rastaman fi true.

Foto's: David Verhaeghe