David Rodigan: "Het is alsof de Jamaicanen vergeten zijn wat van hen verwacht wordt..."

"Normaal gesproken doe ik geen interviews meer," zegt David Rodigan. "Ik heb al te vaak dezelfde vragen moeten beantwoorden. Maar voor jullie wil ik wel een uitzondering maken. Ik kom graag naar Antwerpen. I enjoy it very much. En de sound die me nu al een paar keer heeft uitgenodigd, Civalizee, vind ik heel opwindend. Veel energie."

Je weet dat ze vorig jaar geclashed hebben met Ricky Trooper?

"And they killed him, right? Civalizee heeft goede ideeën, en het is aanstekelijk om in de buurt te zijn van jonge mensen met goede ideeën. Het herinnert je aan de tijd waarin je zelf kennis maakte met reggaemuziek. Die heeft blijkbaar nog altijd hetzelfde inspirerende effect als toen. Het voelt alsof je opnieuw geïntroduceerd wordt in de muziek."

Door mensen die je kinderen, of zelfs kleinkinderen zouden kunnen zijn.

"Ik heb zelf twee zoons van 19 en 24. De jongste heeft twee verbazende riddims gebouwd die ik regelmatig speel, hoewel niemand weet dat hij ze gemaakt heeft. Zijn alias is Kadenza. Ik wil niet de indruk wekken dat ik ze alleen maar speel omdat hij mijn zoon is. Ik vind ze echt goed. Ik dacht eerst dat hij ze ergens had gedownloaded. We krijgen er ook veel respons op, hij via internet, ik in de dance."

"Mijn twee zoons hebben viool gestudeerd. Mijn vader was ook muzikant maar ik ben er nooit aan toe gekomen, onder meer door een bully van een muziekleraar, die me alle vertrouwen heeft ontnomen. Maar mijn zoons zijn er dus wel mee doorgegaan, en ze hebben ook nog eens meer kennis van de nieuwe technologieën. Dat hoor je in die riddims. Als bij wonder is de vriendin van mijn jongste zoon de dochter van John Baker, de baas van Gee Jam Studio in Port Antonio, waar Alborosie nog engineer is geweest. Zo heeft hij wat tijd kunnen doorbrengen in Jamaica, en hij heeft ook in de studio mogen werken, ondermeer aan de soundtrack van een nieuwe rastafilm. Alborosie is langs geweest, en de mensen daar waren behoorlijk onder de indruk van de sound die mijn zoon creëerde. Tussendoor maakt hij ook dubstep en speelt hij als dj techno en andere dancemuziek. Zijn liefde voor de muziek is heel omvattend. Hij weet veel meer over muziek dan ik of jij."

"In september gaat hij theologie studeren in Edinburgh. Niet om priester te worden maar omdat hij antwoorden zoekt op bepaalde vragen. Maar mijn beide zoons blijven wel mijn muzikale batterijen heropladen. Mijn jongste heeft bijvoorbeeld evenveel bewondering voor Pharell als ik destijds voor King Tubby."

Veel mensen van onze generatie zijn midden jaren '80 al afgehaakt, als het over reggae gaat. Ik herinner me dat Sleng Teng voor een pak fans een brug te ver was, en dat ze de nieuwe ontwikkelingen in de muziek sindsdien nog nauwelijks gevolgd hebben.

"In de late jaren '90 werd ik telefonisch geïnterviewd voor een radioprogramma in Jamaica. De luisteraars mochten vragen stellen, en Barry G (Gordon) kwam in de lijn, de bekende dj met wie ik zelf nog gewerkt heb (en geclasht, nvdr). Hij zei letterlijk: veel mensen vinden dat de reggae gestorven is toen Sleng teng arriveerde. Het was niet de eerste keer dat ik dat hoorde. Het hoofd van de Jamaicaanse federatie van muzikanten, Sonny Bradshaw, heeft ooit gezegd dat Barry G en ik de dood van de reggae hebben ingeluid, door rubbish als Sleng teng te spelen op de radio."

"Ik kijk terug op die periode met gemengde gevoelens. Sleng teng was een one off riddim, een heel opwindend nummer. Maar veel muziek die in de jaren daarna gemaakt werd, was volgens mij inferieur. Ze heeft de tand des tijds niet doorstaan. Als ik Cassava piece van Augustus Pablo hoor, of Frozen dub, of East of the river Nile, de eerste of de tweede versie, ben ik nog altijd onder de indruk. Het overgrote deel van de digitale riddims uit de tweede helft van de jaren '80 en het begin van de jaren '90 was muzikaal inferieur aan de instrumentals van Pablo, en sommige tunes waren absoluut rubbish. Sommige heb ik zelf gespeeld maar dat wil ik nu niet meer geweten hebben."

"Ik ben wat dat betreft nog altijd heel kritisch. Van zo gauw ik een synthesizer hoor die een blazerslijn speelt, haak ik af. De meeste digitale blazersmelodieën klinken mij afgrijselijk in de oren. Wat dus betekent dat ik ook vandaag nog heel veel muziek beoordeel als mager, hol, fantasieloos. 'Die riddims hebben geen gewicht', zegt mijn zoon, 'en ook geen bodem.' Tegenwoordig hoor je veel donkere mood-riddims, eerder hiphop dan reggae, niet eens Jamaicaans. Het is alsof de Jamaicanen vergeten zijn wat van hen verwacht wordt. Jamaica is expected to make reggae. Maar dat willen de Jamaicanen blijkbaar niet meer. Uiteraard mag iedere jongeling kiezen welk pad hij volgt, maar wij kijken nog altijd naar Jamaica als de plaats waar de reggae vandaan komt. Terwijl veel jonge Jamaicaanse artiesten naar de Verenigde Staten kijken en proberen om hiphop-achtige muziek te maken. Wat hen dus niet lukt. De meeste tunes zijn vlak en inferieur. Ze hebben geen inhoud. En als ik hiphop wil, weet ik waar ik dat moet vinden. Ik heb ook geen enkele empathie met de onderwerpen, laat staan met de toon die wordt aangeslagen."

"Wat me evenzeer irriteert, is het gedrag van sommige dj's in de dance. Het schreeuwen, het brullen, de agressie, twintig seconden en weer weg... De bashment-cassettes zijn tegenwoordig niet meer om aan te horen. Gewoon een hoop herrie."

Ben je al ooit zo pessimistisch geweest over de evolutie van de reggae?

"Nee. Er zijn zelfs sounds met wie ik niet wil samenspelen, omdat ik er ongemakkelijk van word. Daggering! Een verschrikking! Seksuele toespelingen zijn nooit vreemd geweest aan de reggae, remember Doctor Kitsch,en de Big Bamboo, and Prince Buster..."

Lloydie & The Lowbites, General Echo...

"... maar nooit zo expliciet, en nooit zo denigrerend over vrouwen."

En dat is niet omdat je ouder wordt? Mensen spraken mij in de jaren '90 al aan over Shabba Ranks omdat ze hem te ruw vonden.

"Shabba Ranks en Bounty Killa heb ik altijd kunnen waarderen omdat ze zo cutting edge zijn. Wat veel Europeanen niet begrijpen, is hoe de Jamaicanen leven. In 1979 zag ik Prince Lincoln (van The Rasses) in Hunts Bay uit een tuinhokje komen, of zo zouden wij het hier toch omschrijven. Het stof waaide in zijn gezicht, het zweet liep van zijn rug. Hij was aan callaloo aan het planten. Op dat moment besefte ik de betekenis van deze muziek, waar reggae over gaat, wat voor leven die mensen moeten leiden. Dat was een echte eye opener voor mij, die ontmoeting met een artiest die ik bewonderde in een verpauperd stadje. En ik zag ook de macht van de kerken. Er zijn in Jamaica per hoofd van de bevolking meer kerken dan in eender welk ander land. Die devote christelijke stroming wijst de meeste vormen van modern leven radicaal af. Tegelijk vindt in de getto's iedere dag wel ergens een OK Corrall plaats, de zoveelste dodelijke schietpartij. Dat is dus allemaal realiteit in Jamaica, en daar hebben Shabba en Bounty het over. Die reality hoor ik in veel tunes niet meer. Het is gewoon grootspraak en napraterij."

Hoor je dan nooit meer nieuwe tunes die je bevallen?

"Toch wel. Busy Signal is volgens mij een heel opwindende, veelbelovende artiest. Soms wat rauw, maar zijn timing, zijn muzikaliteit, zijn voordracht, zijn observatievermogen: truly phenomenal! Busy Signal is een van de grootste talenten van de nieuwe generatie."

Zelfs als hij hardcore ragga riddims gebruikt die jou niet liggen?

"Begrijp me niet verkeerd: er zijn wel degelijk nieuwe riddims die ik goed vind. Shane Brown is goed bezig, en Don Corleone. Deseca, het productieteam dat al een paar riddims heeft gebouwd voor Mavado, neigt naar hiphop maar maakt wel vakwerk."

"Maar er zijn veel te veel tunes die niet goed worden afgewerkt, niet goed gemastered, niet goed gemixed, niet goed gevoiced, niet goed opgenomen... Mijn zoon heeft me laten zien hoe je zulke riddims in tien minuten in elkaar flanst. Maar dan moet je ze nog wel naar een hoger niveau brengen. Wie koopt die riddims trouwens nog? Wie wil ze nog? Toen ik voor het eerst Natty cultural dread hoorde van Big Youth wilde ik die plaat absoluut hebben. Toen ik hem Screaming target hoorde zingen, moest ik meteen naar de platenwinkel. Ik kreeg er kippenvel van, en dat was toen ook een hardcore Jamaican dj-record."

Ik heb het gevoel dit jaar wel gehad toen ik voor het eerst Blessed van Mr Vegas hoorde. Om een of andere reden raakt die tune bij mij een snaar die ik 30 jaar geleden ook al voelde.

"Heel interessant. Toen ik de plaat voor het eerst hoorde, was ik niet onder de indruk. Vandaag weet ik zeker dat het een goede plaat is, en dat heb ik te danken aan mijn jongste zoon. Hij had de tune in Jamaica iedere dag gehoord. Ik had me blijkbaar laten afschrikken door de domme lyrics van twee artiesten die de riddim gevoiced hadden. Mijn zoon heeft me attent gemaakt op de rijkdom en de complexiteit van de muziek. Toen ik Mr Vegas daarna opnieuw hoorde, besefte ik dat inderdaad iets gemist had. Rory van Stone Love bevestigde vervolgens dat ik die riddim zeker moest meenemen in mijn set. Ik ben niet alziend, ik ben geen master of the universe die alle goede riddims meteen herkent. Zeker niet als de topic van de song me niet aanstaat. Waarom zou ik het nummer dan nog spelen? Wat met Mr Vegas dus zeker niet het geval was. Dat is een christelijke zanger, die de riddim gebruikt om een spiritueel verheffend nummer te zingen. He's a very clever artist."

En Mavado?

"Mixed feelings. Hebben we die niet allemaal? Mavado heeft in elk geval een unieke tone of voice, zoals Barrington Levy ze heeft, en Mr Vegas, en Dennis Brown. De zangers die niet klinken als andere zangers. Maar Mavado verheerlijkt wel geweld en de gangster life style, en die wil ik niet promoten."

Heb je daar altijd rekening mee gehouden als dj?

"Als radiomaker heb je alleszins een bepaalde morele verantwoordelijkheid. Ik speel geen songs die geweld, wapens of geweld verheerlijken en aanmoedigen. Als dj kan ik me iets meer veroorloven, omdat de grens tussen de verheerlijking van geweld en de beschrijving van de realiteit, of van een fantasie, soms heel vaag is. Mogen we dan ook niet gaan kijken naar The Terminator, een film die barst van het geweld? Westerns? Dat is in elk geval niet hetzelfde als een tune waarin bewust verkondigd wordt dat geweld cool is, dat mensen vermoorden cool is. Bounty Killa beschrijft het geweld in Kingston, hij praat erover. Poor people fed up."

Gaat die redenering ook op voor batty boy teksten?

"Ik draai geen batty boy tunes, om evidente redenen. Ik ben zelf verdraagzaam voor homoseksuelen en het is ook tegen de wet om discriminerende teksten te verspreiden. Maar je moet er rekening mee houden dat de Jamaicanen worden grootgebracht met de bijbel, voornamelijk met het oude testament. Homoseksualiteit is voor hen onaanvaardbaar, zoals het dat ook is voor de dissidente Anglicaanse bisschop van Nigeria, en voor de Russen."

Het verschil is dat de Jamaicanen er songs over maken die internationaal gehoord worden.

"Inderdaad. Maar er zijn artiesten die er songs over willen maken en artiesten die er geen songs over willen maken, ook al hebben ze dezelfde mening. Ik sprak er een paar jaar geleden over met U Roy, op een awards ceremonie in New York. 'Ik dacht dat reggae voor vrede en harmonie stond,' zei ik, 'en voor mensen die hun rechten opeisen, tegen onderdrukking en discriminatie van andere mensen.' U Roy antwoordde: 'David, toen ik begon te deejayen praatte ik niet over de dingen die me niet aanstonden. Als je er toch over praat, ben je het aan het promoten.'"

"Weet je hoe je als reggae-dj de gemakkelijkste forward kunt krijgen? Everybody who don't like batty boy, raise up your hand! Hoe zielig is dat, om een forward te forceren op de rug van homo's?"

Wie in Europa wil optreden, moet de Reggae Compassionate Act ondertekenen, wat Beenie Man blijkbaar gedaan heeft. De promotor van zijn concert maakte er zelfs reclame mee.

"Terwijl Sizzla consequent niet tekent. Maar weet je wat er gebeurde toen Freddy Kruger een paar jaar geleden op een grote dance in Italië Boom boom bye speelde van Buju Banton? Hij werd weggejouwd! Freddy Kruger heeft nog nooit een plaat zo snel weer afgezet."

Ik heb ergens gelezen dat je niet graag hebt dat er ganja wordt gerookt in de dance waar jij speelt, zeker niet toen je in de Londense club Gosssip's werkte.

"Dat is een misverstand. Die club had een Jamaicaanse eigenaar, de eerste zwarte clubeigenaar in Soho, West End. Hij wilde absoluut niet dat er geblowd werd. Als ze ook maar iets roken, gingen alle lichten aan en werd de muziek stopgezet. Vince Howard kwam dan recht naar je toe: I am Vince Howard. I am the owner of this club. No one smokes in this club. Als hij dat niet zou gedaan hebben, zou Gossip's nooit 20 jaar bestaan hebben. Het politiekantoor was om de hoek, en daar wilden ze de club maar al te graag sluiten. Wat hen dus nooit gelukt is."

Je zou over ganja tunes dezelfde redenering kunnen opbouwen als over slackness of gun talk: je promoot het gebruik van drugs.

"Ik speel vaak ganja tunes, uiteraard zou ik zeggen. Maar ik ben er al vaak op aangesproken, ook op de BBC. Waarom ik het gebruik van drugs stimuleer. Ik moet toegeven dat ik er wel eens over nadenk. A bit of herb in de sixties was iets heel anders dan de genetisch gemodificeerde cannabis die nu op de markt is. Maar waar trek je dan de grens? Moedig ik mensen aan om een Heineken te drinken?"

"Er bestaat in elk geval een rechtstreeks verband met de origines van de muziek. Ganja is onlosmakelijk verbonden met rastafari en rastafari is cruciaal voor de ontwikkeling van de reggae. Wie dat niet begrijpt, begrijpt de hele muziek niet. Zonder de livity van rastafari, van de kampen in Bull Bay in de fifties, van de bobo dreads vandaag, van het bezoek van Haile Selassie in 1966, zonder dat hele verhaal zou de reggae nooit zo'n diepgang hebben gekregen. Zonder rastafari zou reggae niet eens bestaan. En ganja is het sacrament van de rasta's. Het bijbelse bewijs dat er ganja groeide op het graf van koning Salomo moet ik nog vinden, maar dat ganja onlosmakelijk is verbonden met rasta en reggae kan niemand ontkennen."

Je gunt ons een blik op de geschiedenis van rastafari met enkele mooie illustraties in het cd-boekje van de twee compilaties die je recent hebt uitgebracht.

'Bedankt. Ik heb er twee artiesten voor geëngageerd. Ik vind het belangrijk om dat verhaal met anderen te delen."

Je deelt ook een paar zeer zeldzame tunes met ons, dingen die ik nog nooit gehoord had en waarvan ik niet eens wist dat ze bestonden.

"Nog eens bedankt. Het gaat om nummers die ik zelf ontdekt heb, glorious obscurities, waarvan er maar een paar honderd geperst zijn of die destijds slecht verdeeld werden. Het zijn songs die the test of time doorstaan hebben en die me nog altijd beroeren. Real Authentic Reggae dus, zoals de titel van de compilaties al verraadt, van vorig jaar of van een halve eeuw oud. Wie graag reggae hoort, kan alleen maar plezier beleven aan deze selecties." "Weet je, het houdt nooit op als je naar reggae luistert. Mijn zoon kwam onlangs aanzetten met een tune van Max Romeo die ik nog nooit gehoord had, titel: The development of reggae music. Ik voelde me bijna beschaamd. Een nummer over de begindagen van de reggae."

Ik zou het tot slot even over dub plates willen hebben. Het heeft een tijdje geduurd voor ik dat fenomeen begreep en kon waarderen, zeker het opscheppen met exclusieve cuts. Ik herinner me zelfs een negatieve uitlating in een verslag over jouw show op Reggae Geel enkele jaren geleden.

"Toen ik in 1981 mijn allereerste dub plate kreeg, een tune van Jah Walton, later bekend geworden als Joseph Cotton, durfde ik die plaat niet eens te spelen op de radio. Zo gegeneerd voelde ik mij. Mikey Dread had toen al een dub plate gemaakt over mij. Hoe zou ik die ooit ergens kunnen spelen, dacht ik. It's about boasting, it's about vanity, it's shameful. Zelfaanbidding is geen positieve kwaliteit. Ik vond het allemaal heel gênant. Maar toen werd de dub plate een echte hype. Stone Love pakte ermee uit, Bodyguard begon ermee. De mensen begonnen zich af te vragen waarom ik geen dub plates had. Was ik misschien een dinosaurus uit een vorig tijdperk? Was ik niet meer mee met de muziek? Uiteindelijk moest ik een keuze maken. Als ik reggae-dj wilde blijven, moest ik me op de dub plates gooien. Zo niet zou ik an old fart geworden zijn."

"Ik ben wel altijd heel selectief geweest. Mijn dub plate box is niet groot. Ik beperk me bewust tot songs en thema's en riddims die ik belangrijk vind en die de tand des tijds doorstaan hebben. Ik heb het laatste jaar maar een paar dingen laten voicen, en dat waren dan nog kadootjes van de artiesten. Net zoals ik vroeger dub plates kreeg van Bunny Wailer, of van Gregory Isaacs, of van King Tubby. De dub plate die ik zelf gecut heb bij King Tubby bevatten niet eens mijn naam. Het waren gewoon exclusieve remixen, op basis van de originele 4-track opnames, met een echte dub mix erachteraan. Mash down Rome van Michael Prophet was één van de eerste dub plates die ik zelf gecut heb. Zo maakte je 30 jaar geleden een dub plate. Van David Rodigan was hooguit sprake in de intro, en eigenlijk was dat al een beetje beschamend. Niemand zong toen een song met jouw naam erin. Dat is pas veranderd toen Stone Love artiesten naar de studio begon te halen om de vibes van de live sounds te reproduceren. In dances als Prison Oval Rock en Gemini's maakten zangers als Barrington Levy en Frankie Paul toen furore met live sets op sound. Het publiek was er dol op en daar wilde Stone Love op inspelen. Zo is die hele dub plate craze begonnen."

Vraag je de artiesten dan om niet te overdrijven in hun big ups?

"Dat doe ik, ja. Ik wil ook niet dat alle dubs killing dubs zijn, want dat is al even vervelend. Mijn persoonlijke dub plate hoogtepunt dateert overigens al van 1985; mijn vrouw was zwanger van mijn eerste zoon. Ik deed mee aan een clash in Montego Bay, op Walter Fletcher beach. Duizenden mensen. Ik met Barry G. Wij probeerden binnen te komen en iemand tikte op mijn schouder. Het was Augustus Pablo. Hij zei: 'Rodigan, I've come to blow for you in the dance.' In die dagen kon je nog zelf een artiest uitnodigen in de dance, maar ik had het hem niet eens gevraagd. Hij was gewoon van Kingston naar Montego Bay gekomen om mij te steunen. Dat schouderklopje zal ik nooit meer vergeten. In de dance speelde Pablo een versie van Real rock op zijn melodica, en de massa werd gek. Het was een live dub plate."

"Tegenwoordig hoef je alleen maar veel geld te hebben om exclusieve dub plates te krijgen. In die dagen hoefde je niet te betalen. Artiesten maakten dub plates om je te supporten. My greatest dubs are free dubs, aan mij geschonken uit liefde. Als ik hen wilde betalen, vonden ze dat ik hen beledigde. Na alles wat ik voor hen gedaan had, zegden ze."

Civalizee heeft Ricky Trooper en anderen geklopt met een dub plate van Ken Parker.

"Die ook al dub plates had gemaakt voor Tony Screw en Downbeat in New York. Great dub, geen afbreuk aan Civalizee, maar ik heb de eerste dub plate van die tune twee jaar geleden al gehoord. Wat toen echt wel bijzonder was want ik had Ken Parker nog nooit gehoord op een special. Het punt is dat er nog maar heel weinig 'exclusieve' ideeën resteren. Als je vroeger een exclusieve dub hoorde, maakte jij er geen nieuwe cut van voor jezelf, uit respect. Dat zou zelfs een dis geweest zijn. Als ik toen Reasons had gespeeld, het anthem van Killimanjaro, zou ik van het podium geschreeuwd zijn. Vandaag horen selectors een bepaalde dub plate en willen ze die ook. Sommige sounds bellen me op en vragen of ik hen het nummer van Prince Buster wil geven, omdat ze een tune met hem willen voicen. Hallo? Iedereen in het wereldje weet dat Prince Buster ooit maar twee tunes gevoiced heeft, voor David Rodigan, en dat het daar ook bij zal blijven. Ghost dance en Hard man fi dead. Phyllis Dillon: heeft ook maar één special gemaakt. Niet omdat ik het gevraagd heb maar uit liefde en respect."

Wat zijn je eigen favoriete dub plates?

"Rocksteady van Alton Ellis. Gevoiced met harmonies en blazers. Ik besteed veel werk aan mijn dub plates, het zijn niet zomaar snelle cuts. Ze worden gemaakt als platen. De beste dub plates speel ik niet vaak, om ze niet te ontwaarden. Ik bewaar ze zelfs in een soort verzegelde kist. Die hoor je alleen bij speciale gelegenheden. One life to live van Phyllis Dillon. Ghost dance van Prince Buster, die ik haast nooit speel. To the foundation, in drie verschillende mixen. Ik verkies de dub a capella. Dennis Brown was Jamaica's God son. We heeft er niet gehuild op 1 juli 1999, de dag waarop Dennis Brown gestorven is?"

Heb jij wel eens contact met de Marley-broers?

"Alleen met Damian, en met Stephen in mindere mate. Damian Marley is volgens mij heel goed bezig. Hij werkt nu aan een duet-album met Nas. Dat wil ik zeker horen."