Tiken Jah Fakoly: "Reggae is teruggekeerd naar de wortels."

Tiken Jah Fakoly ziet er in het gewone leven even militant en kleurrijk uit als op het podium of op de foto's van zijn CD-hoesjes. De Ivoriaan zou zo kunnen doorgaan voor een Jamaicaan, de dreadlocks en de kakikledij nonchalant opgesmukt met felle groengeelrode sjaaltjes en accessoires. Zoals zijn meest recente plaat 'L'Africain' misschien net zo goed 'Le Jamaicain' had kunnen heten. Zo eigen heeft hij zich de reggae gemaakt, zo sterk en charismatisch brengt hij de muziek live, dat een vergelijking met de onbetwiste koning van de reggae niet eens zo ver gezocht is.

Tiken Jah Fakoly: "Je vergeet dat het beeld van de Jamaicaanse muzikant zijn oorsprong vindt in Afrika. Bob Marley was halfblank maar hij zei wel dat hij uit Afrika kwam. Daar is dus ook het ritme van de reggae ontstaan. De zwarten hebben het meegenomen naar Jamaica maar later is het teruggekeerd naar huis, zoals Bob Marley zelf voorspeld heeft. De reggae zit nu weer aan de bron. In Jamaica verspreiden de artiesten tegenwoordig een heel andere boodschap. Verbrand de homo's, en dat soort dingen. Terwijl Bob Marley uitsluitend eenheid, rechtvaardigheid en gelijkheid predikte, en liefde natuurlijk. Dat zijn de boodschappen die je tegenwoordig in de Afrikaanse reggae vindt. De terugkeer naar de wortels is volbracht. Het is geen toeval dat de opgang van Alpha Blondy, de grote voorganger van de Afrikaanse reggae, is begonnen na de dood van Bob Marley."

Kende jij als jongeling alleen Bob Marley of luisterde je ook naar andere reggaemuziek?
Tiken Jah Fakoly: "Ik was een fan van Burning Spear, van The Gladiators, U Roy, Culture… Ik liet de teksten meestal vertalen door toevallige voorbijgangers die het Engels machtig waren maar zelfs toen ik ze nog niet verstond, voelden ze al heel vertrouwd aan. Ik hoorde jongens zingen die waren opgegroeid in een arme familie, die iedere dag de straat op moesten om te overleven, die geen shampoo hadden om hun haar te wassen. Wij waren al met elkaar verbonden voor ik de woorden begreep die ze zongen. Ik dacht toen nog dat reggae per definitie in het Engels werd gezongen maar toen ik Alpha Blondy hoorde, wist ik dat je die muziek net zo goed in het Frans of eender welke Afrikaanse taal kon zingen."

Voel je je als moslim ook op een bepaalde manier verwant met rastafari?
Tiken Jah Fakoly: "In de liefde, in het verlangen naar eenheid en rechtvaardigheid. Dat is de essentie van alle godsdiensten. Je kunt dus tegelijk rasta en moslim zijn. Rastafari is een beweging die het woord neemt voor zij die geen stem hebben. Ook de extremen raken elkaar: islamitische fundamentalisten schreeuwen net zo goed dat alle homo's en ongelovigen dood moeten. In iedere religie heb je mensen die zaken op de spits drijven."

Ras Tafari was de naam van Haile Selassie, tot 1974 keizer van Ethiopië. Welke betekenis heeft hij voor jou als Afrikaan?
Tiken Jah Fakoly: "Selassie was een Afrikaanse staatsleider die intens geijverd heeft voor de Afrikaanse eenmaking en de koloniale ontvoogding van verschillende landen. Ik beschouw hem als een van de grootste Afrikaanse patriotten en vrijheidsstrijders. Maar niet als een god, zoals de rasta's. Ik beoordeel Selassie enkel op zijn daden. Maar ik veroordeel ook niemand die hem eer betuigt. Christenen loven pausen en heiligen, waarom zou de zwarte man dan niet zijn eigen helden en voorbeelden op een voetstuk mogen plaatsen?"

Drie jaar geleden stond je op Couleur Café op dezelfde dag dat in verschillende steden Live 8 plaatsvond. Je verwees toen nadrukkelijk naar de verantwoordelijkheid van de Afrikaanse leiders, en niet alleen van de G8, tegen wie het evenement oorspronkelijk gericht was.
Tiken Jah Fakoly: "Uiteraard. Het zijn de Afrikanen zelf die het continent moeten veranderen. De Afrikaanse dirigenten zijn een soort familiechefs die in de eerste plaats voor hun eigen clan zouden moeten zorgen. Maar dat doen ze niet meer. Wie opkwam voor de rechten van de mensen, is vermoord of van de macht verjaagd. De enige leider van de laatste jaren die zijn land echt vooruit wou helpen, Thomas Sankara in Burkina-Fasso, is neergeschoten. Vier, vijf goede leiders, meer heeft Afrika niet nodig om uit het slop te geraken, maar die zijn er dus niet."

Je bent intussen zelf al uit twee landen gebannen, Ivoorkust en Senegal. Als zelfs een zanger zijn stem niet kan laten horen, is de situatie vrij hopeloos, lijkt mij.
Tiken Jah Fakoly: "Het is lastig maar sommige mensen moeten nu eenmaal de nek durven uitsteken. Afrika moèt en zal veranderen, misschien niet meer in mijn leven maar zeker daarna. En wij moeten de Afrikanen de weg tonen. Het continent heeft omwentelingen en revoluties nodig, zoals het westen die 200 jaar geleden gekend heeft. Wij dachten dat de onafhankelijkheid beterschap zou brengen maar dat was een misvatting. Veel mensen hadden het beter in de koloniale tijd dan nu. Het bilan van 50 jaar onafhankelijkheid is negatief, een totale mislukking, tenzij misschien in Zuid-Afrika. De vroegere koloniale machten dragen een grote verantwoordelijkheid voor dat echec. België heeft in Congo bewust verdeeldheid gezaaid om de koloniale voorrechten te kunnen behouden. Frankrijk heeft hetzelfde gedaan in Ivoorkust en andere landen. Echte onafhankelijkheid hebben wij nooit gekend. De eerste schuldigen van het Afrikaanse falen zijn de Afrikaanse leiders, want zij hadden nee kunnen zeggen. Voor zover ze niet vermoord werden natuurlijk. Maar de internationale gemeenschap is ook schuldig, omdat ze het koloniale status quo versterkt hebben. Het enige wat erop zit, is de hoop levend houden, zeker voor onze kinderen. Er zijn genoeg moedige artiesten, journalisten en sociaal bewuste mensen om het vuur brandend te houden."