Nederland, mijn gidsland

Poppenkast, tekenfilms, series, quizzen, Avro's TopPop: overal hoorde je dat vranke en voor ons zo opwindende taaltje. Daarna ontdekte je de VPRO, links en subversief, toch naar onze normen. Sjef van Oekel, Barend Servet, en de beste hofnarren die het land ooit gekend heeft: Koot & Bie. Ik leerde het duo kennen door de carnavalschlager 'Stoned Als Een Garnaal', hoewel ik op dat moment nog nooit geblowd had en zelfs nog niet wist hoe cannabis eruit zag. België midden jaren '70, weet je wel. Ik was ook nog niet in Amsterdam geweest, echt een groentje dus nog. Maar ik ben toen wel naar Koot & Bie beginnen kijken op televisie, en zo leerde ik Nederland nog beter kennen. Zij parodieerden vaak de "gewone" Hollander, of de homo politicus en economicus, mensen die even blind en verkrampt door het leven bleken te stommelen als de Vlaamse nitwits en blaaskaken waar ik me ook toen al zo aan kon ergeren. Niet alle Nederlanders waren ruimdenkende, belezen en verdraagzame mensen of hippe vogels, suggereerde de humor van het Simplisties Verbond. Goed, maar ze hadden dan toch maar de VPRO en Koot & Bie, en Vrij Nederland, en Oor, en goede schrijvers. En weed natuurlijk. Het kan geen toeval zijn dat ik net in de glorieperiode van Koot & Bie een volwaardige blower ben geworden. En ook niet dat ik net mijn rijbewijs had gehaald toen Kees Van Kooten op schitterende wijze demonstreerde dat blowen en autorijden perfect samengaan. Hij was met een dikke toeter de auto in gestapt, camera erbij natuurlijk, en lekker een eindje gaan rijden. Tot hij besloot om een vangrail te volgen. Waar zou die eigenlijk eindigen of beginnen? Op het einde van het filmpje stond Koot ergens in een weiland, op het eind van een weg, waar de vangrail daadwerkelijk stopte en schijnbaar in de grond verdween, gelukzalig te wezen. Die uitzending bezegelde definitief mijn liefde voor Nederland. Blowen, humor, tolerantie, vrijheid van meningsuiting: het kwam allemaal bij elkaar in dat ene filmpje. Nederland zou wel voor altijd mijn favoriete land blijven.

Dacht ik toen. Vandaag weet ik dat de VPRO en Vrij Nederland altijd maar een kleine minderheid hebben vertegenwoordigd van de Nederlanders. Sinds de moord op Pim Fortuyn zijn de maskers definitief afgevallen. Zowat iedereen beroept zich op zijn erfenis, maar dan wel op de meest conservatieve elementen daarvan. Is er nog iemand die zich herinnert dat Fortuyn soft drugs wilde legaliseren? En zijn het niet vooral zijn toenmalige kiezers die nu getroffen worden door het almaar repressievere beleid, door brutale raids op woonwijken omdat er illegaal weed wordt gekweekt? Vinden die agenten dat eigenlijk zelf normaal, de manier waarop ze die mensen aanpakken en die huizen overhoop halen? De rechters en burgemeesters alleszins niet. Bijna allemaal pleiten ze tegenwoordig voor een algehele legalisering en regulering van de weedhandel. Bijna allemaal zijn ze het eens met Pim Fortuyn, maar zijn stem weerklinkt in Den Haag tegenwoordig alleen nog maar afgevlakt en verwrongen.

Eén ding heeft het antihennepbeleid in elk geval al bereikt: goeie weed wordt almaar duurder. Het afgelopen jaar zou een kilootje ongeveer 500 euro in prijs gestegen zijn. Weet ik ook maar van horen zeggen, hoewel de prijsstijgingen in de kleinhandel er natuurlijk niet om liegen. Grotere risico's, hogere winsten. Of zou het aanbod echt al zo klein geworden zijn dat de vraag de prijs omhoog drijft? Kan ik me niet voorstellen, ook al heb ik de laatste maanden schrikbarend veel razziabeelden gezien op televisie.

En wat doet de Belgische overheid? Hetzelfde als de Nederlanders. Plantages opsporen en ontmantelen, minder dan in 2003 maar wel veel grotere. In 2004 werden dubbel zoveel planten in beslag genomen als het jaar voordien, 44.000. De sectie drugs van de federale politie vermoedt dat de klopjacht in Nederland de grote kwekers over de grens drijft. Waar ze in principe niet gestraft zouden kunnen worden, tenminste zolang er niet geoogst is. Cannabis kweken mag in België, oogsten niet. Zo heeft de rechtbank al drie professionele telers moeten vrijspreken omdat de politie te snel was binnengevallen. De nieuwe drugwet stelt ook de kweek strafbaar maar daarvoor zijn de uitvoeringsbesluiten nog niet klaar.

"Geen probleem," zegt Pascal Garlement, hoofd van de sectie drugs in de krant: "In cannabisplantjes zit THC en die stof is bij wet verboden. Gewoon laten analyseren dus, en de kweker kan toch veroordeeld worden." Ach, wat zijn ze toch alert allemaal. Wat hebben ze hun zaakjes toch allemaal goed voor elkaar. Is de gemeenschap hen geen eeuwige dank verschuldigd? Hele buurten verloederen, frauderende managers krijgen ook nog eens extravagante bonussen toegestopt, de milieu-inspectie kampt al jaren met een schrijnend personeelstekort, grote criminelen controleren in toenemende mate onze economie, en wat doet oom agent? Deuren intrappen en plantjes uittrekken. En toch maar wetjes en regeltjes blijven verzinnen om die rebelse tuiniers te kunnen pakken. Goed bezig, meneer Garlement. Hebt u toevallig ook een eigen mening?

Intussen zit een derde van alle Belgische gedetineerden vast wegens drugdelicten. Hebben zij de maatschappij grote schade toegebracht, zoals Lernaut & Hauspie en andere grote poenpakkers aan de top? Hebben zij iemand vermoord of verwond? Gelukkig kunnen ze in de gevangenis nog makkelijker aan drugs geraken als daarbuiten. 28,9% van alle gedetineerden zouden volgens een enquête regelmatig hasj gebruiken. Gedoogbeleid? "Geen sprake van," zegt de adjunct-directeur van de gevangenis in Gent, Hans Meurisse: "Ik pleit voor een pragmatisch ontradingsbeleid, met bestraffing van de dealers en een gerichte controle op de smokkelroutes." Goed bezig, meneer Meurisse. Bestaat er wat drugs betreft eigenlijk nog een verschil tussen vrije burgers en gevangenen?

Het verschil tussen Nederland en België is in elk geval schrikbarend klein geworden. Sommige lezers herinneren zich misschien nog de Kafkaïaanse verhalen die ik in de jaren '90 voor dit blad gemaakt heb. Wel: die zouden zich tegenwoordig net zo goed kunnen afspelen in Nederland. Wat wij nog niet hebben, is de kliklijn, maar dat is dan ook de lafste en meest perverse juridische maatregel die de Nederlandse overheid ooit getroffen heeft. En dat terwijl de rest van Europa nog altijd hoopvol opkijkt naar het Nederlandse drugmodel, want dat blijkt dus wel degelijk te werken! Hoe dom kan je zijn om dat nu zelf weer helemaal te ontmantelen? "Conservatief" betekent "bewaren wat goed is", van het Latijn conservare. Het Nederlandse drugbeleid is tot nader order het meest succesvolle van de wereld, toch wat het gebruik betreft (de criminele handel is een onvermijdelijk gevolg van de tweeslachtigheid èn beheerst ook elders de drugmarkt). Dat moet je niet terugdraaien, dan ben je geen conservatieve maar een reactionaire politicus. Ik vraag me trouwens af of die Donner geen andere prioriteiten heeft. Ziet hij de scholen en moskeeën niet branden? Hoort hij Ali B niet smeken? Kan hij die honderden agenten die nu wietpanden moeten ontruimen niet inzetten om de echte overlast te bestrijden, tasjesdieven, verkeershooligans, gewelddadige jeugdbendes?

Het is een beetje alsof Nederland de blowers wereldwijd in de steek laat. Net nu ook andere landen beginnen te beseffen dat soft drugs echt geen gevaar vormen voor de maatschappij en dat de Nederlandse oplossing toch niet zo slecht is (op die paradox tussen voor- en achterdeur na dan), laten de regenten van het land het afweten, verblind door angst en fanatiek fundamentalisme. Want dat is natuurlijk de gordiaanse knoop van het drugdebat: de conservatieve krachten hebben er bewust een moreel en ethisch debat van gemaakt, en dat leidt maar hoogst zelden tot compromissen. Donner is als de paus: hij denkt dat hij het volk vertegenwoordigt en kan dirigeren maar het volk luistert al lang niet meer. Ik zei het al: sinds enige jaren zijn de maskers afgevallen in Nederland.