Rastafari Mysteries - Stigmata

Rita Marley: "Hij wuifde naar me en ik zag een litteken, in het midden van zijn hand. Weet je wat dat betekent? Het staat in de Schrift geschreven: als je Hem ontmoet, zal Hij te herkennen zijn aan het teken in zijn hand. Het waren de stigmata van Jezus Christus. En nog een bewijs: Jezus weende toen hij het volk van Israël aanschouwde. Zijne Keizerlijke Hoogheid plengde tranen toen hij in Kingston van het vliegtuig stapte."

Stigmata? Nergens bloeden ze zo overvloedig als in The Passion of the Christ, de film van Mel Gibson. Maar dat gaat over Jezus zelf. Wie kan naast Haile Selassie pretenderen dat hij/zij in Zijn voetsporen zou kunnen treden? Voor de echte rootsmen onder u: de geschiedenis van de stigmata.

In het gezegende jaar onzes Heren 1868 begon Louise Lateau te bloeden. Geboren en getogen in het Waalse dorpje Bois-d'Haine was ze een paar maanden eerder toegetreden tot de lekenorde van Sint-Franciscus, het logische gevolg van haar intense bekommernis om het lot van zieken en armen. Ze voelde zich zelfs niet te beroerd om in 1866 de lijken op te ruimen van de grote cholera-epidemie die toen door onze streken waarde en zou zich haar hele verdere leven inzetten om het lijden van sukkelaars en gebrekkigen te verlichten.

Louise Lateau was achttien jaar toen er plots bloed uit haar handen kwam, en uit haar voeten, en uit haar zij. Vrome christenen wisten meteen wat er aan de hand was: Louise vertoonde stigmata, volgens het Theologisch Woordenboek 'zichtbare huidverkleuringen of veranderingen, wonden of bloedingen, die in gelijkenis met de bekende of althans veronderstelde lijdenstekenen van Christus (hart- of zijdewonde, handen- en voetwonden, doornenkroon, geseling, striemen van boeien, schouderwonde van de kruisbalk) en in aansluiting bij of beleving van de lijdensgeheimen, in het lichaam van al dan niet godvruchtige personen of heiligen optreden.'

In de meer fundamentalistische christelijke kerken, waar ook Mel Gibson zich toe bekent (hij verwerpt bijvoorbeeld de richtlijnen van het Tweede Vaticaans Concilie), neemt die 'beleving van de lijdensgeheimen' een centrale plaats in. Alleen wie, in opperste religieuze extase, doordringt tot de kern van het lijden en zo tot de ziel van Jezus Christus, kan gestigmatiseerd worden. Louise Lateau at, dronk of sliep bijna nooit en zat hele nachten 'in extase' te bidden. Tot haar dood in 1883 (op 33-jarige leeftijd, net als haar grote idool dus) werden de stigmata iedere vrijdag zichtbaar. Tientallen dokters en prelaten kwamen het fenomeen aanschouwen, Louise werd grondig onderzocht, maar een wetenschappelijke verklaring bleef uit, vijftien jaar lang. Op 23 april 1873 verklaarde paus Leo XIII officieel dat zich in Bois-d'Haine een wonder had voorgedaan. "Geneeskundigen zullen dit feit nooit kunnen ophelderen."

Louise Lateau is een van 321 gestigmatiseerden die sinds de Middeleeuwen 'officieel' geregistreerd zijn, waaronder een twintigtal Belgen en 62 heiligen en zaligen. Hoofdzakelijk vrouwen (281) hoewel de eerste uitverkorene een man was, Franciscus van Assisi, de man die met de vogeltjes kon praten. Hij werd getroffen in 1224, twee jaar nadat het Concilie van Oxford stigmatisering gedefinieerd had. Er zijn maar weinig christelijke figuren die zichzelf zo sterk gepijnigd hebben als Franciscus, tot uithongering en waanzin toe, allemaal om toch maar in de voetsporen van Christus te kunnen treden, om toch maar dat onnoemelijke lijden te kunnen ervaren. Het is diezelfde fascinatie voor lijden en zelfkastijding die nu miljoenen Amerikaanse gelovigen naar de bioscopen lokt, oorden van verderf waar ze anders nooit zouden komen. Zeker de Mormonen, die geloven dat JC is in de 19de eeuw is herrezen in de Verenigde Staten. Dat primitieve, bloederige (maar zonder twijfel waarheidsgetrouwe) gezicht van het christendom blijkt trouwens ook in de smaak te vallen van orthodoxe moslims, die het passieverhaal plots veel beter begrijpen, in die hen zo vertrouwde expliciete beeldtaal. Als JC niet zo zou afzien, zouden hem in de hemel niet de 72 beloofde maagden wachten, en doen we het daar niet voor? Jezus wordt in de Koran beschouwd als de op een na laatste grote profeet uit de geschiedenis, en dan moet je niet komen aanzetten met softe verhalen over wonderlijke genezingen. This is the real stuff, Jezus bedekt met bloed, dodelijk gewond, in verschrikkelijke pijn. Het perfecte rolmodel voor kandidaat-zelfmoordenaars.

HYSTERISCHE VROUWEN

We weten intussen dat paus Leo XIII dwaalde. De wetenschap heeft wel degelijk een verklaring gevonden voor de stigmata. Louise Lateau en haar lotgenoten hadden een 'kruisigingcomplex', met als belangrijkste symptoom een overdreven 'navolgingidentificatie op basis van autosuggestie.' Zoals sommige wanhopige vrouwen een schijnzwangerschap kunnen krijgen, zo zouden sommige 'hysterische' mensen bij zichzelf daadwerkelijk open wonden kunnen oproepen. En enige hysterie is het christendom sinds de Middeleeuwen niet vreemd geweest, sinds Franciscus en zijn volgelingen voor het eerst de nadruk legden op een extreem individuele lijdensbeleving. Dat het gros van de gestigmatiseerden vrouwen waren, zal trouwens ook wel geen toeval zijn. Nog opvallender is dat de plaats en de intensiteit van de stigmata veelal bepaald werden door de Christusafbeeldingen waarmee de gestigmatiseerden het meest vertrouwd waren. Misschien zouden ze vandaag wel op Woody Harrelson of Courtney Love willen lijken, die zich in de jaren '90 beiden 'gekruisigd' hebben laten fotograferen.

Kruisiging is ruim duizend jaar in zwang geweest als executiemethode, waarschijnlijk eerst bij de Perzen. Alexander de Grote liet ooit 2000 krijgsgevangenen tegelijk kruisigen, een scène die we ongetwijfeld zullen terugzien in de film die momenteel over zijn leven wordt gemaakt, met in de hoofdrollen Colin Farrell en Angelina Jolie. Het gebruik verspreidde zich al gauw over de rest van de toen bekende wereld, via de Foeniciërs ook naar Rome. Daar werden de kruisen geperfectioneerd met het oog op maximale pijn en een lange doodsstrijd.

Onderzoek heeft aangetoond dat soldaten door iedere hand van de gekruisigde, de handwortelbeentjes onderin om precies te zijn, een vingerdikke vierkante spijker sloegen, waarna de paal en de dwarsbalk werden rechtgetrokken. Voeten van de veroordeelde op elkaar en ook daar een lange spijker door. Weinig bloedverlies (aldus de wetenschappers), ondraaglijke pijnen. De kruisiging zelf duurde hooguit een kwartier, de doodsstrijd tot twee dagen. Als hij niet moedwillig gerekt werd, door het aanbrengen van een dwarsbalk onder het zitvlak. Of versneld, door de onderbenen van het slachtoffer kapot te slagen met een ijzeren staaf ('crurifagium' in het Latijn, benenbreker). Dood door ademnood en bloedverlies binnen het kwartier gegarandeerd. De lijken werden opgeschrokt door roofvogels en wilde honden, als die zich al niet te goed hadden gedaan aan de organen toen het lichaam nog leefde.