Belegen reggae op Couleur Café 2003

Terence Trent D'Arby (excuseer: Sananda Maitreya) kon heel even charmeren met zijn nog altijd sexy voorkomen en onaangetaste, soulvolle stemgeluid. 'Dance Little Sister', vroeg in de show, was een mooie trip down memory lane. Maar de gladde pop van Maitreya bleek op dit avontuurlijke festival toch net iets te licht te wegen. Naar het tweede hoofdpodium dan maar, waar Jimmy Cliff de kroon op de avond moest zetten. De man scoorde zijn eerste (ska)hit al in 1962 en kan zich veroorloven om een heel concert alleen maar bekende songs te spelen. 'The Harder They Come', 'Vietnam' (voor de gelegenheid omgebouwd tot Stop The war), 'Many Rivers To Cross', 'Wild World'. Maar Cliff heeft al betere bands achter zich gehad en zelf is hij lang niet meer zo goed bij stem als weleer. Vandaar misschien dat hij het publiek zo vaak in zijn plaats liet zingen. 'Save Our Planet Earth', en dat dan honderd keer achter elkaar. Even halfslachtig was Cliffs uitvoering van 'Hakuna Matata', en 'Reggae Nights', ironisch genoeg Cliffs grootste succes, is en blijft doordeweekse disco.

Nee, dan liever de Tanzaniaanse hiphop crew van Xplastaz, in het Swahili, met twee kinderen als blikvangers, of Nigga Nation uit Ivoorkust, boos en militant als de beste old school rappers. Of het Franse Kana, een stevige reggaeset bouwde rond die ene, door iedereen meegezongen zomerhit, 'Plantation'. U hebt toch al doorgeluisterd tot de allerlaatste zin mag ik hopen? En wat te denken van Zebda, ook uit Frankrijk, met hun lichtjes overweldigende mix van folk, rock, ragga, rap, ska en funk, Mano Negra achterna en op snelheid voorbijgestoken? De energie en de levensvreugde van Zebda waren zo aanstekelijk dat de hele tent tegen het einde van de show stond te springen. Yuri Buenaventura tekende vrijdag voor het muzikale hoogtepunt. Hoe kan het ook anders, met zes blazers en drie percussionisten op het podium die de klassieke salsa perfect beheersen? 'Mi America' droeg Buenaventura op aan generaal Pinochet van Chili: "...omdat we de misdaden van de 20ste eeuw niet mogen vergeten!".

Mijn Amerika is ook niet "het grote Amerika dat kleine landen bombardeert" maar Midden- en Latijns-Amerika, alle landen die Buenaventura zo respectvol opsomde. En die hij, naar eigen zeggen, eert met zijn muziek, een verfijnd en tegelijk warmbloedig samenspel tussen twaalf virtuozen. Mensen die het kunnen weten, vonden dat Amparanoia vrijdag boven alles en iedereen uitstak, de groep van mevrouw Manu Chao. Om dat gemis te compenseren, hadden we zaterdag na de andermaal verbluffende openingsshow van Asian Dub Foundation al vroeg postgevat aan het tweede hoofdpodium, waar onder de noemer Barcelona Sona drie groepen geprogrammeerd stonden. De "vader" van de beweging is een Braziliaan, Wagner Pa, die met zijn groep Brazuca Matraca jazz- en bossanova-invloeden introduceerde in de Spaanse alternatieve popmuziek. De lang uitgesponnen, ambitieuze composities van de groep wisten een paar honderd mensen te betoveren maar de intimiteit van de muziek ging verloren. Dusminguet toonde het andere, feestelijke gezicht van de nieuwe Spaanse scene.

Té feestelijk misschien zelfs, echte hoempapa was het soms, zoals die door miljoenen jongeren in heel Europa weer omarmd word, onze eigen muzikale wortels, de muziek van onze eigen voorvaderen, polka's en walsen, musettes en guirlandes. Het is een cynische gedachte op dit kleurrijke festival. Gelukkig was er nog Ojos de Brujo, aangekondigd als de beste live-act van Couleur Café 2003. Terecht, zo bleek al heel gauw. Twee flamencogitaristen gaan de strijd aan met een rapper-scratcher. Roffelende drums begeleiden opwindend handgeklap. Een nieuwe muziekstijl krijgt vorm. Maar het is de zangeres die de show steelt, Marina, de meest vitale en flamboyante vrouw die we ooit op een podium gezien hebben, tegelijk zangeres, scatter en rapper, trots en sterk als een Andaloesische danseres maar ook één brok rock'n'roll. Een openbaring. En blij dat de vrouwen (Ojos de Brujo en Amparanoia) Couleur Café dit jaar naar een hoogtepunt mochten én konden voeren.

Zondag was reggaedag op Couleur Café en net als de vorige dagen zette de Europeanisering zich door. Niet de Jamaicanen van The Gladiators en Israel Vibration stalen de show maar wel de Fransen van Massilia Sound System en Peuple de l'Herbe. Naast Manu Dibango natuurlijk, ook meer Fransman dan Afrikaan trouwens, die zijn legendarische status alle eer aandeed. De 70-jarige Dibango bracht in de Brussel een perfecte show. De man heeft de laatste decennia zowat alle populaire stijlen en stromingen onder de knie gekregen, vaak in samenwerking met de grootste artiesten uit jazz (Herbie Hancock, Don Cherry), reggae (Bob Marley, Sly & Robbie), soul (Stevie Wonder, Bill Laswell) of pop (US3). Al die invloeden hoor je live terug, zowel in zijn eigen fantastische saxofoonspel, het ene moment rauw scheurend, dan weer heel teder de trommelvliezen strelend, als in de ritmes en de arrangementen. Manu Dibango had zonder twijfel de beste muzikanten van de avond bij, doorwinterde professionals met een groot hart voor de muziek van hun baas.

Te mooi en te glad om waarachtig te zijn? Dat vonden we eerder van I Muvrini, de Corsicaanse broers die traditionele polyfone gezangen verpakt in lichtjes bombastische elektronische composities. Zeker, er doet ook een doedelzak mee, en een kora, en een accordeon. Maar samen met de stemmen gaan die op in één verheven geheel, muziek die bij filmbeelden lijkt te horen, net geen zweverige new age maar toch op het randje van overdreven ernst en pretentie. I Muvrini preken een terugkeer naar de traditionele, nationalistische waarden, in hun geval van Corsica, en werden om die reden lange tijd als staatsgevaarlijk beschouwd. Die terugval op de eigen Europese wortels was onmiskenbaar de rode draad op Couleur Café.

De zondagse openingsact Massilia Sound System noemt zichzelf niet Frans maar Occitaans en klaagt nadrukkelijk de sociale onrechtvaardigheid in eigen streek aan. Nationalisme kan tegenwoordig een links gezicht hebben. De groep, een dj's, een toetsenist, drie rappers en een gitarist, daadwerkelijk een veredelde sound system, legt een fond van heftige Jamaicaanse dancehall uit de jaren '80 en '90, voegt daar een massa samples, scratches en geluidseffecten aan toe en verkondigt compromisloze protestboodschappen. Het is een recept dat werkt. Terwijl het volk nog volop toestroomde op het terrein, had Massilia Sound System al de norm gezet voor de rest van de avond. Meer van dat op het andere podium, waar Peuple de l'Herbe de tent op zijn kop zette. Alweer een semi-digitale set, dit keer aangevuld met een drummer, wat meteen de tweede belangrijke (muzikale) trend aangeeft op Couleur Café. Traditionele muzikale virtuositeit moet het almaar vaker afleggen tegen beats en breaks. Niet dat de vele dj's en geluidstovenaars minder getalenteerd zouden zijn maar hopelijk doet de grote toeloop bij dit soort acts (en de slinkende belangstelling voor "gewone" orkesten) de organisatoren niet besluiten om de éhte live muziek af te voeren. Zelfde probleem met de danstent. Er waren zondagavond weer een stuk of wat prima dj's in de weer, met als topper Frederic Galliano & The African Divas, inclusief koraspeler, maar de zware housebeats domineerden alweer een groot deel van het terrein. Niet zo erg voor de concerten in de grote tenten maar wel hinderlijk voor de talloze kleinschalige activiteiten (dans, drumles, praatsessies, unplugged concertjes) zoals die her en der georganiseerd werden.