Dancehall Culture In Belgium - Impressions by Jah Shakespear

Maar dan grijpt Raggamuffin' Whiteman een microfoon vast. Het tempo wordt opgepompt, van de klassieke one drop, de hartslag van de reggae, naar de veel snellere elektronische beats van de dancehall, nog altijd gekenmerkt door de zo typisch Jamaicaanse tegentijd die ook al in de ska zat, even frenetiek en energiek zelfs als die Caribische jazz, maar tegelijk onmiskenbaar eigentijds. Zeker als de toasters in actie komen, de laatste jaren steeds vaker rappers genoemd, maar door hun accent en frasering fundamenteel verschillend van de Amerikanen. Dertig jaar lang al maken ze dienst uit in de reggae, van U-Roy over Dillinger naar Yellowman, maar met de komst van de dancehall, in Europa ook wel raggamuffin' genoemd, of gewoon ragga, is de invloed van de toasters nog groter geworden. In tegenstelling tot de oude meesters hebben ze geen zangpartijen meer nodig om gevat op te kunnen reageren, zelfs geen melodieuze dub om de indruk van een song te wekken.

De nieuwe toasters nemen genoegen met kale, veelal elektronische riddims, soms nog vervormde standards van Studio One of Bob Marley, maar de laatste jaren ook massaal nieuw gecreërd en opgesmukt met spectaculaire geluidseffecten. Daaroverheen spuwen en brullen de toasters hun teksten, met stemmen als orkanen, een kwelling wellicht voor de liefhebbers van de ware zangkunst en van de zoetgevooisde pioniers uit het verleden, maar ook van een overdonderende authenticiteit, diep geworteld in de miserie en de gewelddadigheid van het leven in de getto's. Zelfs de rasta's halen tegenwoordig hn zwaarste donderstem boven om de blijde boodschap te verkondigen.

Raggamuffin' Whiteman (Miguel Depla) is een blanke Vlaming uit De Panne, maar hij rapt als de beste Jamaicaan, zonder ergerlijk accent, wonderbaarlijk creatief en kleurrijk. Zes maanden lang verbleef hij in Kingston, waar hij zich moeiteloos integreerde in de plaatselijke scene en zelfs een dj-wedstrijd won op Irie FM, de belangrijkste reggaezender. Het moet van midden jaren '80 geleden zijn dat er in dit land nog zo overtuigend getoast werd, toen door de Antwerpse woordkunstenaars Gaba Longsize, Grasshopper (niet te verwarren met de veel jongere scratcher Grazzhoppa) en King Flashman, met Doctor Dog of Lui Lucky als dj. In Gent had je Prince Far Out, later de vaste toaster geworden van The Skyblasters (de redelijk succesvolle reggaeband van Patrick De Witte) de Dinky Toys, de hitgroep van Cocojr. (toen nog Kid Coco), en tegenwoordig van Jaman, één van de weinige goede Vlaamse live bands in het genre. Prince Far Out is de enige daddy dj uit die periode die nog rondwaart in het circuit.

Pas met de intrede van de dancehall, eind jaren '80, diende zich een nieuwe generatie aan, dj's en toasters die een stuk brutaler aan de slag gingen met hun (vinyl) singles, en die de microfoon vooral gebruikten om het publiek op te jutten, veel minder om een coherente rap te laten horen, en al helemaal niet om sociale of religieuze thema's aan te snijden, zoals de old school altijd gedaan had. Alleen Ragga Yves legde zich toe op de kunst van het ware toasten. Hij klinkt tot vandaag authentieker en origineler dan tal van Jamaicaanse middenmoters, en toert tegenwoordig met de uitstekende Antwerpse band Calabash van zanger Eric Judah, de beste reggaevocalist van het land. Samen brengen ze een show die de link legt tussen roots en ragga, een sprankelende live expressie van de muziek die haar oorsprong vindt in de studio's en bij de sound systems.

Echte sound systems kennen we nauwelijks in Vlaanderen. Alleen Fiji Sound uit Antwerpen heeft door de jaren heen een indrukwekkend geluidssysteem opgebouwd, naar aloud Jamaicaans recept, met grote, zware luidsprekers en exotische effectenmachines. Achter de draaitafels staan vier mensen: een selector, de man die de platen uitkiest (enkel Jamaicaanse singles), een dj (die ze oplegt), een engineer (die de randapparatuur bedient) en een MC, meestal ook bedreven in toasten. Dit is de échte dancehallcultuur, rondreizende sound systems die op iedere plaats een feestje, ook wel bashment of bash genoemd, kunnen bouwen. En dat doet Fiji ook, samen met al die andere dj's en selectors die zich ten onrechte sound systems noemen, maar gelukkig net zo bezield zijn door hun liefde voor de muziek. Rond 1990 namen ze de fakkel over, jonge wolven die opereerden onder de naam Back To Bass, Bong Productions of Boombastic. Ze introduceerden de dub plates in het milieu, exclusieve cuts van de populairste riddims door bekende artiesten, die een speciale opdracht in hun tekst verwerkten. Rond die dub plates heeft zich intussen een hele industrie ontwikkeld, ook via internet, die soms ergerlijke proporties aanneemt. Niet zozeer de kwaliteit van de opname bepaalt het succes, maar wel de exclusiviteit en het vernoemen van de naam van de dj. Alleen de vaste fans van de verschillende crews hebben daar een boodschap aan en kicken op die verbondenheid met the real thing, maar het fenomeen stimuleert ook de animositeit op een party. Soms worden er zelfs echte wedstrijden gehouden, waarbij het publiek luidkeels zijn voorkeur mag uitspreken voor deze of gene dj. 

Sinds een jaar of vijf schieten de sound systems als paddenstoelen uit de grond. Overal in Vlaanderen staan dj's en toasters op die zichzelf exotische namen toebedelen als Africa Unite, Nyahbinghi, Civilizee Foundation, Far West Crew, Jugglin' Discotheque, Freedom Fighters, Red Alert of Bass Culture. Sommigen draaien uitsluitend dancehall, anderen mixen de nieuwe sounds met roots en eighties rub-a-dub, nog anderen met soul en r'n'b. In Gent werd eind vorig jaar zelfs de eerste Dancehall Queen Contest georganiseerd, ook al naar Jamaicaans voorbeeld, waarbij de wulps kronkelende en vibrerende dames werden beoordeeld door een deskundige jury. Een Jamaicaanse vrouw uit Roeselare geeft iedere week les in dancehall-dansen, ook wel bubbling of bouncing genoemd. De vraag is of de Vlaamse meisjes wel zin hebben in dit van nature exhibitionistische gegeven, zij het dat de uitzinnige reacties op het recente concert van Mr. Vegas, de meest oppervlakkige en op seks gerichte van alle dancehall-sterren, niet bepaald bemoedigend waren. Of juist wel natuurlijk, als je deze hedonistische entertainer verkiest boven de devote rastaman. In dat geval moet je er echter ook de misselijkmakende homohaat bij nemen die inherent lijkt te zijn aan de dancehall, en eigenlijk aan de hele Jamaicaanse cultuur. Het zou ons te ver leiden om de vele oorzaken en verschijningsvormen van die mentaliteit hier te verklaren (met de bijbel als enige gezagsbron dan nog), maar het is onbegrijpelijk dat sommigen het verfoeilijke taalgebruik van Vegas en co klakkeloos overnemen en accepteren. Homohaat, seksisme en de vergoelijking van wapenbezit werpen een zware smet op dit voor de rest overwegend vreedzame wereldje, hoe "normaal" dat denken in Jamaica ook mag zijn.