'Theodoros': een vorstelijk boek van Mircea C?rt?rescu over het Boek der Koningen (en zoveel meer)

Eerst een disclaimer: in dit boek komt heel veel samen wat mij na aan het hart gaat, wat mij interesseert, fascineert en inspireert, of herinnert aan mooie reizen. De zoektocht naar de Ark des Verbonds, de Ethiopische Orthodoxe kerk en de Kebra Nagast, het Boek der Koningen, de Bijbel, Aksum en Lalibela, de Griekse eilanden Chios, Amorgos, Kreta en Hydra, de geschiedenis van Centraal-Europa… Het is dat de auteur, Mircea C?rt?rescu, wellicht geen voeling heeft met Rastafari, anders zou hij dat er ook nog bij betrokken hebben. 

Ik ben dus misschien enigszins bevooroordeeld maar 'Theodoros' heeft de voorbije jaren ook indruk gemaakt op de belangrijkste literatuurrecensenten in binnen- en buitenland, en die hebben voor zover ik weet niks met rasta's. Het regende vijfsterrenreviews voor het boek en C?rt?rescu wordt de grootste Roemeense auteur van zijn generatie genoemd. Zelfs definieert hij zijn meesterwerk als een "pseudohistorische roman". Historisch omdat hij wel degelijk geschiedkundige gebeurtenissen beschrijft, die echt hebben plaatsgevonden dus, vooral in de negentiende eeuw. Pseudo omdat er ook een paar (letterlijk) bovenaardse kunstgrepen in zitten, een afgedwongen persoonsverwisseling en zelfs een uitstapje naar de toekomst. Een van de vaste kompanen van Theodoros, het hoofdpersonage, heet Stamvader van John. Over welke John het gaat kom je pas heel laat in het verhaal te weten. Ook de identiteit van de verteller blijft overigens lang in het ongewisse.

Theodoros is een sluwe hustler uit Walachije, vandaag Roemenië, die uiteindelijk keizer van Ethiopië zal worden. Hij sluit zich aan bij een roversbende maar ook bij de politie, in die dagen even goed een stelletje ongeregeld. Hij vlucht naar de Griekse eilanden, de geboortegrond van zijn moeder, aan wie hij zijn ervaringen en avonturen beschrijft in lange, leugenachtige brieven. Wij, de lezers, weten dankzij de verteller wel beter. Theodoros is op jonge leeftijd al uitgegroeid tot een geduchte zeerover, met een hele bende trouwe piraten en vrouwen achter zich. Koortsachtig op zoek naar de Ark des Verbonds en andere tekenen van God laten ze een spoor van vernieling en bloedvergieten achter zich. Er wordt gemoord, gemarteld en verkracht dat het een lieve lust is. En toch ziet Theodoros zich als een Uitverkorene van de Allerhoogste, alleen weet hij nog niet hoe hij die status in dit aardse bestaan ooit zal kunnen waarmaken, en als het kan verzilveren.

Intussen speelt zich in een heel ander tijdperk het verhaal af van koning Salomon en de koningin van Sjeba (Saba). In onze bijbel maar een paar verzen waard, wordt het bezoek in het Ethiopische heilige boek Kebra Nagast breed uitgesmeerd, en door C?rt?rescu nog veel mooier en uitgebreider verwerkt tot schitterende literatuur. Wie wil weten hoe dat nu juist zat met die Ethiopische kerk, ouder dan die van ons, met de Ark des Verbonds en de koninklijke bloedlijn van Menelik, kan zich geen mooiere introductie wensen. Als het bestaan van Theodoros zelf je niet interesseert, kun je die hoofdstukken zelfs gewoon afzonderlijk lezen. Maar dan mis je natuurlijk wel het wonderlijke verband tussen al die personen, plaatsen en fenomenen.

Om van de onovertroffen schrijfkunst van de auteur nog maar te zwijgen. Zelden las ik mooiere, rijkere (en langere) zinnen, of werd ik vaker ontroerd door taal en stijl op zich, zonder dat de inhoud aan kracht moest inboeten. Met grote dank aan de vertaler, Jan Willem Bos.

Om u een indruk te geven, haal ik hier één beklijvende, haast goddelijk geschreven passage aan. Mocht u denken: nee, laat maar, dat is mij te lang of te ingewikkeld, dan hoeft u ook niet aan het boek te beginnen. Dit is het niveau. Maar als dit stukje u bevalt, in het beste geval zelfs meteen meesleept in de wereld van Theodoros, en u zou besluiten om dit epos aan te schaffen, kan ik u alleen maar benijden: er wacht u een onvergetelijke leeservaring:

Boekarest kwam op jou over niet als een stad opgetrokken uit muren, planken en dakpannen, maar bestaande uit stank, geur en meur, reuk en odeur, aroma's en luchtjes, rozen en munt en halva en bazielkruid en loog en raki, rottende aardappels en kadavers en mest, en overal menselijke drek, en het zoete bouquet van koffie, rozijnen en dadels in de winkels, en de zurige geur van borsjtsj, en de dichte begroeiing van zinnia's en meidoorns voor de huizen, de geraniums in de vensters en de siertabak die zich in de avondschemering bitter opende, de wierook die boven de tientallen kerken walmde en de hete geur van vers uit de oven gehaalde broden, zo groot als karrenwielen, en het piment in de keukens, en het varkensvlees dat werd gebraden op smeulende houtskool, samen met de schapenworstjes, in de lengte opengelegd en aan de uiteinden afgesneden, en de zoetigheid van de schuimende rode wijn in aardewerken kruiken, en de scherpe strontlucht van ganzen, eenden en kippen die overal rondscharrelden alsof zij er thuis waren, en de walgelijke stank van kots en pis in de nabijheid van de kroegen, en de welriekende tuinen, vol met alle soorten gras en onkruid, en abrikozen en kerspruimen en kweeperen en rozenbottels links en rechts langs de witte muren van de huizen, en de op schuttingen openbloeiende doornappels, uit de gemalen zaadjes waarvan een poeder werd vervaardigd dat fijne dromen bracht, en de olieachtige geur van oleanders die op bijna alle binnenplaatsen opsproten.
Theodoros van Mircea C?rt?rescu telt 655 pagina's en is verschenen bij uitgeverij De Bezige Bij.