Reggae.be

Ethiopia Calling 7: The Coffee Ceremony

Part 6

De bestrating laat op zich wachten waardoor het in het regenseizoen nog vaak dokkeren is door de modder. Een kar met ezel gaat hier sneller dan een overjaarse taxi, maar we worden wel voor de deur afgezet.

Na de vegetarische maaltijd (woensdag is vastendag in Ethiopië, geen dierlijke producten) worden we vergast op een koffieceremonie. Marleen en ik zijn geen koffiedrinkers maar de geuren die vrijkomen bij het branden van de verse bonen, boven een vuurtje in de woonkamer, vinden moeiteloos hun weg naar het verleidingscentrum in onze hersenen. Zo lekker ruikt koffie thuis nooit. Intussen vertelt Zeruhin over de geboorteplaats van de koffie, de zuidelijke streek Kaffa. Daar zouden een paar geiten ooit rare bokkensprongen zijn beginnen uitvoeren nadat ze van een struik enkele rode bessen hadden gegeten. De geitenhoeder nam een paar bessen mee naar huis en toonde ze aan zijn vrouw. ‘Ga eerst maar eens aan de monniken vragen wat je ermee moet doen,’ zei ze. Maar de monniken oordeelden dat de bessen zondig moesten zijn en gooiden ze in het vuur. Even later begon het heel lekker te ruiken in het klooster, de geur van verse koffie. De monniken vermaalden de geroosterde bonen en losten het mengsel op in kokend water. Het allereerste kopje koffie.

Ethiopië heeft drie unieke koffiebonen, alledrie arabica’s. De geroemde Braziliaanse en Jamaicaanse koffies zijn robusta’s – de naam zegt het al: minder subtiel van smaak. Zowat de helft van de Ethiopische koffieproductie wordt gecommercialiseerd, hoofdzakelijk door Oxfam en enkele staatsbedrijven. Toen die in maart 2005 een aanvraag indienden voor een internationaal handelsmerk op de naam van drie regio’s waar koffie geteeld wordt, moesten ze tot hun verbazing vaststellen dat de Amerikaanse multinational Starbucks hen al voor was geweest. Yirgacheffe en Harrar waren nog vrij, maar Sidamo was al vervat in het merk Shirkina Sun-Dried Sidamo van Starbucks. Dan hadden ze maar een geografische certificatie moeten aanvragen, zegden de advocaten van Starbucks. Kaas van Roquefort, sinaasappelen uit Florida. Zo doen rijke landen dat als een arm land voor zichzelf opkomt, verstikken in de meestal peperdure bureaucratie van de vrije markt. Overigens betrekt Starbucks wel 2% van haar koffiebonen in Ethiopië en heeft het bedrijf er ook al enige bescheiden investeringen gedaan. Anderzijds krijgt een Ethiopische koffieboer amper 1 dollar voor een pond koffie, terwijl een pak Shirkina Sun-Dried Sidamo in Amerika 26 dollar kost.

Voorlopig is alleen Yirgacheffe in de Verenigde Staten geregistreerd als handelsmerk. Zelfs een ontmoeting tussen de CEO van Starbucks en premier Meles Zenawi bracht geen uitsluitsel. In Europa, Canada en Japan werden de namen wel probleemloos aanvaard.

De zusjes van Zerihun, twee mooie, verstandige en heel authentiek meedogende meisjes, hebben een prachtige sjaal over het hoofd getrokken, een deel van het ritueel. De bonen liggen bijna anderhalf uur te roosteren, de aroma’s hebben de rook van de houtskool en de geur van wierrook helemaal verdrongen. Een van de meisjes maalt de koffie met een stamper. De andere maakt popcorn, boven hetzelfde vuurtje. Intussen kookt het water en kan het eerste kopje worden gezeefd en uitgeschonken, het eerste van drie traditionele rondjes. Eerst aan de oudste in het gezelschap, dan de op een na oudste, enzovoort, een symbolisch gebaar dat de generaties met elkaar verbindt.

De ceremonie is een prachtig traag ritueel, een vorm van meditatie haast, en een uitgesproken teken van respect en gastvrijheid. We voelen ons verwarmd en vereerd dat we hier vandaag mogen zijn, op bezoek bij onze Ethiopische vrienden.

Alleen jammer van die rugpijn, kortstondig verzacht na de warmwaterbaden maar nu weer in alle hevigheid teruggekeerd. De tweeling belooft dat ze zullen bidden voor mij. Ze maken zich oprecht bezorgd.

De volgende dag moeten we al om vijf uur op de luchthaven zijn. De ‘bestelde’ taxi komt niet opdagen maar gelukkig rijdt er toevallig nog een blauwwitte occasie voorbij. We blijken ook niet de enigen te zijn die zich opmaken voor een binnenlandse vlucht, zoals er vandaag liefst vier gepland staan, allemaal voor acht uur ’s morgens.

We zien hier meer buitenlanders dan we in de voorbije vier dagen zijn tegengekomen. Zeker een stuk of tien blanken, aangevuld met enkele zwarte Engelse rasta’s en een paar Japanners. Een veertigtal Ethiopiërs bezetten de rest van de stoelen. Het luchthavengebouw beperkt zich tot de absolute basics maar één voorziening is supermodern: de verschillende metaaldetectoren. Dat is dus wat we als mensheid allemaal gemeen hebben na al die jaren: een goed functionerend veiligheidssysteem op de luchthavens, hoe klein en primitief ze ook mogen lijken. Brussel, New York of Addis Abeba Domestic Flights: overal gaat de pieptoon af en begint er een rood lampje te flikkeren. Overal moet ik mijn schoenen uitdoen.

We zitten op het vliegtuig naar Aksum. Ik kijk uit het raampje en zie voor het eerst hoe mooi Ethiopië is. Het landschap lijkt wel uitgehouwen, geboetseerd, kunstig in elkaar gezet, als zou er straks plots een modeltrein doorheen moeten rijden. Helemaal ongeschonden ook. Geen huizen, geen wegen, geen velden, geen domeinen – alleen de eindeloze schoonheid van moeder natuur. Waar zouden die eerste mensachtigen hebben rondgelopen, meer dan 200.000 jaar geleden?

Part 8  

Published on 27/10/2007 by Jah Shakespear